داروهای GLP-1 در سال های اخیر به یکی از مهم ترین گزینه های درمان دیابت نوع ۲ و چاقی تبدیل شده اند. داروهایی مانند سماگلوتاید با نام های تجاری اوزمپیک و وگووی، از طریق کاهش اشتها، کند کردن تخلیه معده و کمک به کنترل قند خون عمل می کنند. با افزایش مصرف این داروها، پژوهشگران در حال بررسی تاثیر احتمالی آن ها بر قلب، کلیه، مغز و سایر بخش های بدن هستند.
اکنون نتایج یک مطالعه بزرگ نشان می دهد استفاده از داروهای آگونیست گیرنده GLP-1 در سالمندان مبتلا به چاقی و فاقد دیابت، با کاهش احتمال ابتلا به دژنراسیون ماکولای وابسته به سن همراه بوده است. با این حال، این مطالعه مشاهده ای است و نمی تواند ثابت کند که این داروها مستقیما مانع بروز بیماری چشمی می شوند.
دژنراسیون ماکولا چیست؟
دژنراسیون ماکولای وابسته به سن که با نام AMD شناخته می شود، نوعی بیماری شبکیه است که بیشتر در افراد سالمند دیده می شود. این بیماری ناحیه ماکولا را در مرکز شبکیه درگیر می کند؛ بخشی که برای دید دقیق، خواندن، تشخیص چهره و مشاهده جزئیات اهمیت دارد.
AMD معمولا دید مرکزی را تحت تاثیر قرار می دهد و ممکن است باعث تاری دید، مشاهده خطوط موج دار، ایجاد لکه تاریک در مرکز میدان دید یا دشواری در تشخیص چهره ها شود. این بیماری یکی از دلایل مهم کاهش برگشت ناپذیر بینایی در سالمندان به شمار می رود، هرچند معمولا دید محیطی را به طور کامل از بین نمی برد.
دژنراسیون ماکولا به دو نوع اصلی تقسیم می شود:
- نوع خشک که شایع تر است و معمولا به تدریج پیشرفت می کند.
- نوع مرطوب که شیوع کمتری دارد، اما ممکن است سریع تر باعث کاهش شدید دید شود.
افزایش سن، سیگار کشیدن، سابقه خانوادگی، چاقی، فشار خون بالا و بعضی بیماری های قلبی و عروقی می توانند احتمال ابتلا به AMD را افزایش دهند.
پژوهش جدید درباره داروهای GLP-1 و سلامت چشم
محققان دانشگاه پزشکی چونگ شان در تایوان، اطلاعات پزشکی بیش از ۱۵۷ هزار فرد سالمند را بررسی کردند. تمام شرکت کنندگان حداقل ۶۰ سال سن داشتند، به اضافه وزن یا چاقی مبتلا بودند و در ابتدای مطالعه سابقه دیابت یا بیماری های چشمی مرتبط با افزایش سن نداشتند.
پژوهشگران افراد مصرف کننده داروهای GLP-1 را با گروهی از بیماران مقایسه کردند که برای مدیریت وزن، داروهای دیگری دریافت کرده بودند. دو گروه با استفاده از روش های آماری از نظر سن، جنسیت، وضعیت جسمی و عوامل زمینه ای تا حد امکان مشابه سازی شدند.
نتایج نشان داد در دوره پیگیری، احتمال تشخیص دژنراسیون ماکولا در مصرف کنندگان GLP-1 کمتر بود. یافته های این پژوهش در نشریه Diabetes, Obesity and Metabolism منتشر شده است.
کاهش ۱۸ درصدی خطر AMD به چه معنا است؟
بر اساس نتایج مطالعه، مصرف داروهای GLP-1 در مقایسه با سایر داروهای کاهش وزن، با حدود ۱۸ درصد کاهش نسبی احتمال ابتلا به دژنراسیون ماکولا همراه بود. در پرونده هایی که نوع دقیق AMD مشخص نشده بود، میزان کاهش نسبی خطر به حدود ۳۰ درصد می رسید.
کاهش نسبی خطر با کاهش قطعی یا تضمین شده خطر برای هر فرد یکسان نیست. میزان واقعی سود احتمالی به احتمال اولیه ابتلا، سن، سابقه خانوادگی، سیگار کشیدن، وضعیت سلامت قلب و عروق و مدت مصرف دارو بستگی دارد.
این یافته همچنین به معنای آن نیست که داروهای GLP-1 را می توان برای پیشگیری یا درمان AMD تجویز کرد. برای اثبات چنین کاربردی، انجام کارآزمایی های بالینی کنترل شده و بررسی طولانی مدت بیماران ضروری است.
داروهای GLP-1 چگونه ممکن است از شبکیه محافظت کنند؟
سازوکار احتمالی تاثیر داروهای GLP-1 بر سلامت شبکیه هنوز به طور دقیق مشخص نشده است. پژوهشگران چند فرضیه مطرح کرده اند، اما هیچ یک تاکنون به عنوان علت قطعی تایید نشده اند.
یکی از احتمال ها، نقش این داروها در کاهش التهاب است. التهاب مزمن و استرس اکسیداتیو می توانند به سلول های شبکیه آسیب برسانند و در شکل گیری یا پیشرفت دژنراسیون ماکولا نقش داشته باشند. داروهای GLP-1 ممکن است بعضی مسیرهای التهابی را تعدیل کنند.
فرضیه دیگر به کاهش وزن مربوط می شود. افراد مصرف کننده GLP-1 معمولا در مقایسه با مصرف کنندگان بسیاری از داروهای قدیمی کاهش وزن بیشتری تجربه می کنند. کاهش وزن می تواند التهاب عمومی بدن، مقاومت به انسولین، فشار خون و بعضی عوامل خطر بیماری های عروقی را کاهش دهد.
احتمال های مطرح شده شامل موارد زیر هستند:
- کاهش التهاب مزمن در بدن و شبکیه
- کاهش استرس اکسیداتیو
- بهبود سلامت رگ های خونی
- کاهش وزن و بهبود شاخص های متابولیک
- اثر مستقیم گیرنده های GLP-1 موجود در بافت های چشمی
آیا اوزمپیک برای پیشگیری از بیماری چشم مناسب است؟
اوزمپیک نام تجاری یکی از فرآورده های حاوی سماگلوتاید است که اساسا برای کنترل دیابت نوع ۲ تولید شده است. بعضی داروهای همین خانواده نیز با نام و مقدار مصرف متفاوت برای مدیریت وزن تجویز می شوند.
نتایج مطالعه جدید به معنای تایید اوزمپیک به عنوان داروی پیشگیری کننده از دژنراسیون ماکولا نیست. افراد سالمند نباید تنها با هدف محافظت از بینایی، مصرف این داروها را آغاز کنند یا مقدار مصرف خود را تغییر دهند.
داروهای GLP-1 ممکن است با عوارضی مانند تهوع، استفراغ، اسهال، یبوست، درد شکم، کم آبی بدن و مشکلات کیسه صفرا همراه باشند. انتخاب دارو باید بر اساس شرایط فردی، سابقه پزشکی و ارزیابی پزشک انجام شود.
سالمندان مصرف کننده GLP-1 چه نکاتی را رعایت کنند؟
افرادی که داروهای GLP-1 را با تجویز پزشک مصرف می کنند، نباید به دلیل انتشار یک مطالعه جدید داروی خود را قطع یا جایگزین کنند. تصمیم گیری باید با توجه به فواید دارو برای کنترل وزن، دیابت و سلامت قلبی و همچنین عوارض احتمالی انجام شود.
معاینه دوره ای چشم برای سالمندان، به ویژه افراد دارای سابقه خانوادگی بیماری شبکیه، فشار خون بالا، دیابت یا مصرف دخانیات اهمیت دارد. تشخیص زودهنگام بعضی تغییرات شبکیه می تواند از پیشرفت کاهش بینایی جلوگیری کند.
در صورت مشاهده علائم زیر باید در مدت کوتاهی به چشم پزشک مراجعه شود:
- تار شدن ناگهانی یا تدریجی دید مرکزی
- موج دار دیده شدن خطوط صاف
- ایجاد لکه تاریک در مرکز دید
- کاهش توانایی تشخیص چهره ها
- تغییر ناگهانی رنگ ها یا وضوح تصویر
- کاهش ناگهانی بینایی در یک یا هر دو چشم
جمع بندی
پژوهش جدید محققان تایوانی نشان می دهد مصرف داروهای GLP-1 در سالمندان مبتلا به چاقی و فاقد دیابت، با کاهش نسبی احتمال ابتلا به دژنراسیون ماکولای وابسته به سن همراه بوده است. در این مطالعه، خطر کلی AMD در مصرف کنندگان این داروها حدود ۱۸ درصد کمتر از مصرف کنندگان سایر داروهای کاهش وزن گزارش شد.
با این حال، این نتیجه هنوز اثبات نمی کند که اوزمپیک یا سایر داروهای GLP-1 مستقیما از شبکیه محافظت می کنند. وجود نتایج متفاوت در مطالعات بیماران دیابتی نیز نشان می دهد تاثیر این داروها بر چشم احتمالا به شرایط هر فرد و نوع بیماری بستگی دارد. تا زمان انجام مطالعات دقیق تر، مصرف GLP-1 باید تنها بر اساس تجویز پزشک ادامه پیدا کند و معاینه منظم چشم، به ویژه در سالمندان، همچنان ضروری است.
بدون نظر! اولین نفر باشید