افزایش دمای زمین فقط به معنی روزهای گرم تر و تابستان های طولانی تر نیست. گرمای شدید می تواند برای بعضی از افراد، به ویژه سالمندان، به یک تهدید جدی برای سلامت تبدیل شود.
بدن انسان برای حفظ دمای داخلی خود، سازوکارهای مختلفی مانند تعریق و افزایش جریان خون در پوست دارد. اما با افزایش سن، توانایی بدن برای مقابله با گرما کاهش پیدا می کند و ممکن است فرد در شرایطی دچار مشکل شود که برای یک فرد جوان هنوز قابل تحمل است.
پژوهش های جدید نیز نشان می دهند که اگر آسیب پذیری سالمندان در برابر گرما در محاسبات اقلیمی در نظر گرفته شود، تعداد افرادی که در آینده در معرض گرمای خطرناک قرار می گیرند، می تواند بسیار بیشتر از برآوردهای قبلی باشد.
چرا گرمای شدید برای سالمندان خطرناک تر است؟
وقتی دمای محیط بالا می رود، بدن تلاش می کند دمای داخلی خود را در محدوده طبیعی نگه دارد. تعریق یکی از مهم ترین راه های خنک شدن بدن است، زیرا تبخیر عرق از سطح پوست به کاهش گرمای بدن کمک می کند.
اما افزایش سن می تواند بعضی از پاسخ های طبیعی بدن به گرما را ضعیف کند. علاوه بر این، بیماری های مزمن و برخی داروها نیز ممکن است توانایی بدن برای تنظیم دما را کاهش دهند.
مهم ترین دلایلی که سالمندان را در برابر گرما آسیب پذیرتر می کند عبارتند از:
- کاهش توانایی تعریق
- کاهش جریان خون به پوست
- کاهش توانایی قلب برای افزایش برون ده قلبی هنگام گرما
- وجود بیماری های زمینه ای مانند بیماری های قلبی و ریوی
- مصرف بعضی از داروها که می توانند تعریق یا تنظیم دمای بدن را تحت تاثیر قرار دهند
- کاهش احساس تشنگی و افزایش خطر کم آبی بدن
به همین دلیل، یک روز بسیار گرم برای سالمندی که تنها زندگی می کند یا بیماری زمینه ای دارد، می تواند بسیار خطرناک تر از چیزی باشد که دمای هوا روی صفحه گوشی نشان می دهد.
گرما از چه زمانی برای بدن خطرناک می شود؟
خطر گرما فقط به عدد دمای هوا وابسته نیست. رطوبت نیز نقش مهمی دارد، زیرا هرچه هوا مرطوب تر باشد، تبخیر عرق از سطح پوست دشوارتر می شود و بدن سخت تر می تواند خود را خنک کند.
در فیزیولوژی گرما، شرایطی وجود دارد که بدن دیگر نمی تواند با سازوکارهای طبیعی خود دمای داخلی را ثابت نگه دارد. این وضعیت با مفهوم «استرس گرمایی جبران ناپذیر» شناخته می شود.
شاخص هایی مانند دمای حباب تر یا Wet Bulb Temperature برای بررسی همزمان اثر دما و رطوبت استفاده می شوند. البته این شاخص به تنهایی معیار کاملی برای پیش بینی خطر سلامت نیست و عواملی مانند تابش خورشید، باد، فعالیت بدنی، سن و وضعیت سلامت فرد نیز اهمیت دارند.
پژوهش جدید درباره خطر گرما برای سالمندان چه می گوید؟
در یک تحلیل پژوهشی، محققان برای بررسی تفاوت تحمل گرما در گروه های سنی مختلف از داده های آزمایشگاهی افراد جوان، میانسال و سالمند استفاده کردند.
در این آزمایش ها، پژوهشگران دما و رطوبت محیط را به تدریج افزایش دادند و همزمان دمای داخلی بدن و ضربان قلب شرکت کنندگان را بررسی کردند. هدف این بود که مشخص شود بدن افراد در چه شرایطی دیگر قادر به حفظ دمای داخلی خود نیست.
سپس این داده ها با مدل های اقلیمی و پیش بینی های جمعیتی ترکیب شدند تا میزان مواجهه گروه های سنی مختلف با گرمای خطرناک در آینده تخمین زده شود.
نتایج نشان داد:
- سالمندان ممکن است در دما و رطوبتی پایین تر از افراد جوان به آستانه خطر برسند.
- با افزایش گرمایش جهانی، مدت و تعداد دوره های گرمای خطرناک افزایش پیدا می کند.
- در مناطق گرمسیری و نیمه گرمسیری، سالمندان با خطر بیشتری مواجه هستند.
- در برخی مناطق، گرمای شدید می تواند برای مدت طولانی و حتی در ساعات شب ادامه داشته باشد.
یکی از نکات مهم این پژوهش این است که مدل های مربوط به گرمای آینده اگر تفاوت توانایی بدن گروه های سنی مختلف را در نظر نگیرند، ممکن است میزان واقعی خطر برای سالمندان را کمتر از واقعیت نشان دهند.
با افزایش 1.5 درجه گرمایش جهانی چه اتفاقی می افتد؟
در سناریوی افزایش حدود 1.5 درجه سانتی گراد نسبت به دوره پیش صنعتی، پژوهشگران پیش بینی کردند تعداد قابل توجهی از سالمندان در سراسر جهان با شرایط گرمایی فراتر از آستانه تحمل مخصوص سن خود مواجه شوند.
بر اساس این تحلیل، حدود 290 میلیون سالمند ممکن است سالانه دست کم 180 ساعت در معرض چنین شرایطی قرار بگیرند.
با افزایش بیشتر دمای متوسط جهان، تعداد افراد در معرض خطر نیز به شکل قابل توجهی افزایش پیدا می کند. در برخی سناریوهای گرمایش شدیدتر، تعداد افراد بزرگسال در معرض گرمای خطرناک می تواند به میلیاردها نفر برسد.
این اعداد یک پیام روشن دارند: مسئله فقط گرم تر شدن هوا نیست. افزایش دما همزمان با افزایش جمعیت سالمند، می تواند تعداد افرادی را که به مراقبت و زیرساخت های محافظتی نیاز دارند، بیشتر کند.
کدام کشورها بیشتر در معرض گرمای خطرناک قرار دارند؟
خطر گرمای شدید در سراسر جهان یکسان نیست. مناطق گرمسیری و نیمه گرمسیری، به ویژه کشورهایی که همزمان با گرمای زیاد، منابع محدودتری برای سازگاری دارند، آسیب پذیرتر هستند.
در برخی پیش بینی های اقلیمی، کشورهایی مانند هند، چین، پاکستان و بنگلادش از جمله مناطقی هستند که تعداد بسیار زیادی از افراد در معرض گرمای شدید قرار می گیرند.
در کشورهای گرم منطقه خلیج فارس نیز درصد بالایی از جمعیت ممکن است با دوره های گرمای شدید مواجه شوند.
میزان خطر فقط به دمای هوا بستگی ندارد و عواملی مانند موارد زیر نیز تعیین کننده هستند:
- کیفیت و عایق بندی ساختمان ها
- دسترسی به برق پایدار
- امکان استفاده از سیستم های سرمایشی
- دسترسی به خدمات پزشکی
- وضعیت اقتصادی خانوارها
- دسترسی به آب سالم و کافی
- امکان انتقال سالمندان به مکان های خنک در زمان موج گرما
چرا گرمای شبانه برای سالمندان اهمیت زیادی دارد؟
یکی از جنبه های نگران کننده گرمای شدید، افزایش دمای شبانه است. اگر دمای هوا در طول شب به اندازه کافی پایین نیاید، بدن فرصت مناسبی برای بازیابی از گرمای روز پیدا نمی کند.
این موضوع به ویژه برای سالمندانی که در خانه های گرم، بدون تهویه مناسب یا بدون سیستم سرمایشی زندگی می کنند اهمیت دارد.
تداوم گرما در شب می تواند باعث شود فرد برای چندین روز پشت سر هم در معرض فشار گرمایی قرار داشته باشد. در چنین شرایطی، خطر کم آبی، خستگی گرمایی و تشدید بیماری های زمینه ای بیشتر می شود.
گرمای شدید چه بیماری هایی را در سالمندان تشدید می کند؟
گرمای شدید می تواند مستقیما باعث بیماری های مرتبط با گرما شود و همزمان بعضی از بیماری های قبلی را نیز تشدید کند. سالمندان مبتلا به بیماری های قلبی، ریوی یا کلیوی معمولا به توجه بیشتری در دوره های گرمای شدید نیاز دارند.
مهم ترین مشکلاتی که ممکن است با گرمای شدید مرتبط باشند عبارتند از:
- کم آبی بدن
- گرفتگی عضلات ناشی از گرما
- خستگی گرمایی
- گرمازدگی
- تشدید برخی بیماری های قلبی و ریوی
- فشار بیشتر بر عملکرد کلیه ها
- اختلال در وضعیت عمومی و توانایی انجام فعالیت های روزمره
گرمازدگی یک وضعیت اورژانسی است. اگر سالمند دچار گیجی، تغییر سطح هوشیاری، از دست دادن هوشیاری، تشنج یا دمای بسیار بالای بدن شود، نباید منتظر بهتر شدن خود به خودی علائم ماند و باید فورا خدمات اورژانسی دریافت کرد.
چگونه از سالمندان در برابر گرمای شدید محافظت کنیم؟
محافظت از سالمندان در روزهای گرم فقط به روشن کردن کولر محدود نمی شود. ترکیبی از کاهش تماس با گرما، تامین آب کافی، خنک نگه داشتن محیط و توجه به علائم هشدار می تواند خطر را کاهش دهد.
در زمان موج گرما بهتر است:
- سالمند در گرم ترین ساعات روز فعالیت سنگین نداشته باشد.
- مصرف مایعات به شکل منظم انجام شود، مگر اینکه پزشک به دلیل بیماری خاص محدودیت مصرف مایعات تعیین کرده باشد.
- محیط خانه تا حد امکان خنک و دارای تهویه مناسب باشد.
- پرده ها در ساعات تابش شدید بسته باشند.
- لباس های سبک و مناسب پوشیده شود.
- در صورت گرم بودن خانه، سالمند به یک مکان خنک و امن منتقل شود.
- افراد خانواده یا مراقبان، سالمندان تنها را به صورت منظم بررسی کنند.
- هشدارهای رسمی مربوط به موج گرما جدی گرفته شود.
اگر سالمند داروهای خاصی مصرف می کند یا بیماری زمینه ای دارد، بهتر است درباره اقدامات لازم در روزهای بسیار گرم با پزشک یا داروساز مشورت شود. تغییر خودسرانه دوز یا قطع دارو به دلیل گرما می تواند خطرناک باشد.
جمع بندی
گرمای شدید برای سالمندان یک مسئله ساده آب و هوایی نیست. افزایش سن می تواند توانایی بدن برای تعریق، تنظیم دما و مقابله با گرمای محیط را کاهش دهد و بیماری های زمینه ای یا بعضی داروها نیز می توانند این آسیب پذیری را بیشتر کنند.
پژوهش های جدید نشان می دهند که با افزایش دمای جهانی، تعداد سالمندانی که در معرض شرایط گرمایی خطرناک قرار می گیرند می تواند به صدها میلیون نفر برسد.
بنابراین مقابله با این خطر باید هم در سطح فردی و خانوادگی و هم در سطح شهری و دولتی انجام شود. توجه به هشدارهای گرمایی، تامین آب، خنک نگه داشتن محیط، بررسی سالمندان تنها و دسترسی به خدمات پزشکی، اقداماتی ساده اما مهم هستند.
گرمای شدید قابل پیشگیری کامل نیست، اما بسیاری از پیامدهای آن با آمادگی مناسب، زیرساخت قابل اعتماد و مراقبت به موقع قابل کاهش است.
بدون نظر! اولین نفر باشید