پژوهش جدیدی که در مجله Scientific Reports منتشر شده، نشان می دهد تغییرات بسیار ظریف در اندازه مردمک چشم ممکن است اطلاعاتی درباره نوسان توجه در کودکان مبتلا به اختلال نقص توجه و بیش فعالی یا ADHD در اختیار پژوهشگران قرار دهد. در این مطالعه، کودکان مبتلا به ADHD در مقایسه با گروه کنترل، تغییرپذیری بیشتری در واکنش مردمک از یک مرحله آزمایش به مرحله دیگر نشان دادند.
این یافته به این دلیل اهمیت دارد که ADHD فقط با میزان بیش فعالی یا ناتوانی در نشستن و تمرکز تعریف نمی شود. یکی از ویژگی های مهم این اختلال، تغییرپذیری عملکرد توجه است؛ یعنی ممکن است فرد در یک لحظه عملکرد مناسبی داشته باشد و چند لحظه بعد، بدون تغییر واضح در شرایط، دچار افت عملکرد شود.
پژوهشگران اکنون بررسی می کنند که آیا می توان چنین نوسان هایی را با شاخص های فیزیولوژیک، از جمله تغییرات مردمک چشم، بهتر مشاهده و اندازه گیری کرد. البته هنوز فاصله زیادی میان یک یافته پژوهشی امیدوارکننده و یک آزمایش تشخیصی قابل استفاده در مطب وجود دارد.
چرا دانشمندان مردمک چشم را در ADHD بررسی کردند؟
مردمک چشم فقط برای تنظیم میزان نوری که وارد چشم می شود تغییر اندازه نمی دهد. فعالیت دستگاه عصبی خودکار و تغییرات مرتبط با برانگیختگی، تلاش ذهنی و پردازش شناختی نیز می توانند با تغییرات قطر مردمک همراه باشند. به همین دلیل، اندازه گیری مردمک در سال های اخیر به یکی از ابزارهای مورد توجه پژوهشگران علوم شناختی تبدیل شده است.
در مطالعات مربوط به ADHD نیز مشخص شده است که پاسخ مردمک می تواند با برخی شاخص های عملکرد توجه و حافظه کاری ارتباط داشته باشد. پژوهش جدید، یک قدم جلوتر رفت و به جای تمرکز صرف بر میانگین اندازه مردمک، تغییرپذیری پاسخ مردمک بین آزمون های مختلف را بررسی کرد.
به بیان ساده، سوال پژوهشگران این بود که آیا واکنش مردمک یک کودک مبتلا به ADHD در موقعیت های مشابه، از یک بار تا بار دیگر تغییر بیشتری دارد یا خیر.
آزمایش روی 50 کودک چگونه انجام شد؟
برای بررسی این موضوع، پژوهشگران داده های ردیابی چشم 50 کودک را تحلیل کردند. شرکت کنندگان به دو گروه تقسیم شده بودند و داده های مربوط به کودکان مبتلا به ADHD با گروه کنترل مقایسه شد.
این داده ها در اصل از پژوهشی تهیه شده بود که کودکان 10 تا 12 ساله را هنگام انجام یک تکلیف حافظه کاری دیداری بررسی کرده بود. دستگاه ردیابی چشم با نرخ نمونه برداری 1000 هرتز، تغییرات مردمک را ثبت می کرد.
در این آزمایش، کودکان باید اطلاعاتی را برای مدت کوتاهی در ذهن نگه می داشتند و سپس در برابر محرک جدید تصمیم می گرفتند که آیا اطلاعات جدید با چیزی که قبلا دیده بودند مطابقت دارد یا خیر.
- در مجموع 28 کودک در گروه ADHD قرار داشتند و 22 کودک گروه کنترل را تشکیل دادند.
- داده های مربوط به عملکرد حافظه کاری و پاسخ های مردمک در طول آزمون ثبت شد.
- پژوهشگران علاوه بر میانگین پاسخ مردمک، میزان تغییرپذیری آن را بین آزمون های مختلف بررسی کردند.
- در بخشی از مطالعه، داده های 17 کودک مبتلا به ADHD در دو وضعیت مصرف دارو و بدون دارو نیز مقایسه شد.
کودکان مبتلا به ADHD چه تفاوتی در پاسخ مردمک داشتند؟
مهم ترین یافته پژوهش به تفاوت در واریانس بین آزمون ها مربوط می شد. در وضعیت بدون دارو، واریانس باقیمانده پاسخ مردمک در کودکان مبتلا به ADHD حدود 23 درصد بیشتر از گروه کنترل برآورد شد.
این نتیجه به این معنا نیست که مردمک کودکان مبتلا به ADHD همیشه بزرگ تر است یا در تمام شرایط 23 درصد بیشتر حرکت می کند. یافته اصلی درباره میزان تغییرپذیری پاسخ مردمک از یک آزمون به آزمون دیگر است. پژوهشگران این الگو را با نوسان در عملکرد توجه مرتبط می دانند.
- در کودکان مبتلا به ADHD، پاسخ مردمک از یک آزمون به آزمون دیگر تغییرپذیری بیشتری داشت.
- افزایش این واریانس با عملکرد ضعیف تر در تکلیف حافظه در وضعیت بدون دارو همراه بود.
- در مقابل، تغییرپذیری مردمک در داخل هر آزمون در گروه ADHD کمتر از گروه کنترل بود.
- بنابراین تفاوت اصلی به نوسان پاسخ بین آزمون های مختلف مربوط می شد، نه افزایش عمومی نوسان در تمام طول هر آزمون.
نکته آماری مهم این است که اختلاف 23 درصدی در تحلیل اصلی گزارش شد، اما تفاوت در سطح فردی پس از اصلاح برای آزمون های متعدد به آستانه معناداری آماری نرسید و مقدار آن در این تحلیل q=0.051 بود. به همین دلیل، نباید این یافته را به عنوان یک تفاوت قطعی و مستقل برای همه کودکان مبتلا به ADHD تفسیر کرد.
داروی متیل فنیدات چه تاثیری بر پاسخ مردمک داشت؟
بخش دیگری از پژوهش به بررسی تغییرات مردمک در کودکان مبتلا به ADHD پس از مصرف متیل فنیدات اختصاص داشت. این بخش از اهمیت ویژه ای برخوردار است، زیرا متیل فنیدات یکی از داروهای محرک مورد استفاده در درمان ADHD است و می تواند بر سیستم های عصبی مرتبط با توجه و برانگیختگی تاثیر بگذارد.
در 17 کودک، عملکرد در دو وضعیت، یعنی هنگام مصرف دارو و پس از قطع دارو برای دوره مورد نظر مطالعه، بررسی شد. پژوهشگران مشاهده کردند که در وضعیت مصرف دارو، پاسخ مردمک در پنجره زمانی مربوط به محرک اصلی افزایش یافت و واریانس بین آزمون ها کاهش پیدا کرد. مسیر کلی پاسخ مردمک در این وضعیت نیز به الگوی گروه کنترل نزدیک تر بود.
- پس از مصرف متیل فنیدات، پاسخ نسبی مردمک به محرک اصلی بیشتر شد.
- تغییرپذیری پاسخ بین آزمون ها کاهش یافت.
- الگوی کلی پاسخ مردمک در وضعیت مصرف دارو به گروه کنترل نزدیک تر شد.
- با این حال، نمی توان تمام این تغییرات را صرفا به بهبود توجه نسبت داد.
دلیل این احتیاط آن است که خود دارو نیز می تواند مستقیما بر عملکرد مردمک و سیستم عصبی اثر بگذارد. بنابراین، شباهت بیشتر الگوی مردمک به گروه کنترل لزوما به معنای «طبیعی شدن کامل توجه» نیست.
آیا مردمک چشم می تواند ADHD را تشخیص دهد؟
در حال حاضر پاسخ کوتاه خیر است. این مطالعه نشان نمی دهد که با نگاه کردن به مردمک چشم بتوان ADHD را تشخیص داد.
تشخیص ADHD همچنان بر اساس ارزیابی جامع علائم، سابقه فردی و رشدی و بررسی عملکرد فرد در موقعیت های مختلف انجام می شود. آزمایش مردمک در این مرحله بیشتر یک شاخص فیزیولوژیک پژوهشی و مکمل محسوب می شود.
پژوهش های دیگری نیز نشان داده اند که ردیابی چشم می تواند برخی تفاوت های مرتبط با توجه و کنترل نگاه را در کودکان مبتلا به ADHD آشکار کند. با این حال، مطالعات موجود هنوز به اندازه ای گسترده و استاندارد نشده اند که بتوان از این روش به عنوان جایگزین ارزیابی بالینی استفاده کرد.
نتیجه گیری
پژوهش جدید نشان می دهد که چشم ممکن است اطلاعاتی درباره تغییرات ظریف در وضعیت توجه مغز در اختیار ما قرار دهد. در کودکان مبتلا به ADHD، پاسخ مردمک در آزمون های مختلف تغییرپذیری بیشتری داشت و این تغییرپذیری با عملکرد حافظه کاری ارتباط نشان داد. همچنین مصرف متیل فنیدات با کاهش این واریانس بین آزمون ها همراه بود.
با وجود این، اندازه نمونه مطالعه کوچک است و بعضی از نتایج پس از اصلاح آماری در مرز معناداری قرار گرفتند. از طرف دیگر، اثر مستقیم دارو بر مردمک نیز نمی تواند به طور کامل از اثر شناختی آن جدا شود.
بدون نظر! اولین نفر باشید