چشم فقط اندامی برای دیدن محیط اطراف نیست و ساختارهای آن می توانند اطلاعات ارزشمندی درباره وضعیت عمومی بدن در اختیار پزشکان قرار دهند. در سال های اخیر، پژوهشگران با بررسی تصاویر دقیق شبکیه تلاش کرده اند نشانه هایی از بیماری های مختلف، از بیماری های چشمی گرفته تا برخی اختلالات عصبی و قلبی عروقی، پیدا کنند.
در یک پژوهش جدید که توسط محققان دانشگاه کالج لندن و بیمارستان چشم پزشکی مورفیلدز انجام شده است، مشخص شده که برخی تغییرات در ساختار شبکیه ممکن است با فیبریلاسیون دهلیزی ارتباط داشته باشند. نکته قابل توجه این است که این تغییرات در بعضی افراد، به طور میانگین حدود چهار سال پیش از مراجعه به بیمارستان و تشخیص فیبریلاسیون دهلیزی قابل مشاهده بوده است.
فیبریلاسیون دهلیزی چیست و چرا تشخیص زودهنگام آن اهمیت دارد؟
فیبریلاسیون دهلیزی یا AF یکی از شایع ترین اختلالات ریتم قلب است که در آن ضربان قلب حالت منظم طبیعی خود را از دست می دهد. این اختلال ممکن است به صورت مداوم یا دوره ای اتفاق بیفتد و بعضی افراد حتی متوجه وجود آن نشوند.
اهمیت تشخیص این بیماری فقط به خود نامنظم شدن ضربان قلب محدود نمی شود. فیبریلاسیون دهلیزی با افزایش خطر سکته مغزی و برخی عوارض قلبی عروقی ارتباط دارد. از طرف دیگر، چون این اختلال ممکن است به صورت متناوب رخ دهد، یک نوار قلب معمولی همیشه نمی تواند آن را شناسایی کند.
به همین دلیل، پیدا کردن روش هایی که بتوانند افراد در معرض خطر را زودتر شناسایی کنند، یکی از موضوعات مورد توجه پژوهشگران است.
پژوهشگران چگونه ارتباط بین چشم و فیبریلاسیون دهلیزی را بررسی کردند؟
در این مطالعه، محققان داده های تصویربرداری شبکیه را از دو مجموعه بزرگ بررسی کردند. یکی از این مجموعه ها AlzEye بود که اطلاعات بیش از 50 هزار بیمار بیمارستان چشم پزشکی مورفیلدز را در اختیار داشت و مجموعه دیگر UK Biobank بود که حدود 40 هزار شرکت کننده را شامل می شد.
در مجموع، اطلاعات 6261 فرد مبتلا به فیبریلاسیون دهلیزی در این دو مجموعه وجود داشت. پژوهشگران برای بررسی ساختار شبکیه از روش هایی مانند توموگرافی انسجام نوری یا OCT و تصاویر رنگی شبکیه استفاده کردند.
هدف اصلی این بود که مشخص شود آیا ویژگی های قابل اندازه گیری در شبکیه می توانند با وجود فیبریلاسیون دهلیزی یا ابتلا به آن در آینده ارتباط داشته باشند یا خیر.
کدام بخش شبکیه با فیبریلاسیون دهلیزی ارتباط داشت؟
یکی از مهم ترین یافته های پژوهش به لایه ای از شبکیه با نام mGCIPL مربوط بود. این اصطلاح به لایه سلول های گانگلیونی ماکولا و لایه شبکه ای داخلی اشاره دارد. این بخش از شبکیه حاوی سلول های عصبی است که ارتباط نزدیکی با مسیرهای عصبی بین چشم و مغز دارند.
پژوهشگران مشاهده کردند که افراد مبتلا به فیبریلاسیون دهلیزی، به طور کلی ضخامت کمتری در این لایه داشتند. همچنین هرچه ضخامت mGCIPL کمتر بود، احتمال ارتباط با فیبریلاسیون دهلیزی بیشتر مشاهده می شد. این ارتباط در هر دو مجموعه داده مورد بررسی قرار گرفت و تکرار شد.
مهم تر از آن، همین ویژگی در افرادی که در زمان تصویربرداری هنوز فیبریلاسیون دهلیزی برای آنها تشخیص داده نشده بود اما بعدها به این بیماری مبتلا شدند نیز مشاهده شد.
آیا اسکن چشم می تواند چهار سال قبل از تشخیص، بیماری را نشان دهد؟
یکی از مهم ترین بخش های این پژوهش مربوط به افرادی بود که هنگام انجام تصویربرداری شبکیه، تشخیص فیبریلاسیون دهلیزی نداشتند. محققان دریافتند افرادی که بعدها به این اختلال مبتلا شدند، به طور میانگین حدود چهار سال پیش از مراجعه به بیمارستان برای فیبریلاسیون دهلیزی، ضخامت کمتری در لایه mGCIPL داشتند.
این ارتباط حتی پس از در نظر گرفتن عواملی مانند سن، جنسیت، قومیت، فشار خون بالا، دیابت، مصرف سیگار و الکل نیز مشاهده شد.
چرا ممکن است تغییرات شبکیه با بیماری قلبی ارتباط داشته باشد؟
شبکیه به دلیل داشتن شبکه عروقی و سلول های عصبی فراوان، می تواند اطلاعاتی درباره برخی فرایندهای عروقی و عصبی بدن ارائه دهد. به همین دلیل، بررسی تصاویر شبکیه در سال های اخیر به یکی از حوزه های مورد توجه در پژوهش های پزشکی تبدیل شده است.
پژوهشگران در این مطالعه مطرح کرده اند که نازک شدن mGCIPL ممکن است با آسیب های عصبی ناشی از اختلالات عروقی ارتباط داشته باشد. یکی از فرضیه های مطرح شده این است که برخی سکته های کوچک مغزی که ممکن است پیش از تشخیص فیبریلاسیون دهلیزی اتفاق بیفتند، از طریق کاهش جریان خون به سلول های عصبی شبکیه با این تغییر ساختاری ارتباط داشته باشند.
با این حال، این توضیح هنوز یک فرضیه است. مطالعه حاضر ارتباط میان تغییرات شبکیه و فیبریلاسیون دهلیزی را نشان می دهد، اما علت مستقیم این ارتباط را اثبات نمی کند.
جمع بندی
پژوهش جدید دانشگاه کالج لندن و بیمارستان چشم پزشکی مورفیلدز نشان می دهد که نازک تر بودن لایه mGCIPL شبکیه با فیبریلاسیون دهلیزی ارتباط دارد و این ویژگی در برخی افرادی که بعدها به این بیماری مبتلا شدند، به طور میانگین حدود چهار سال پیش از تشخیص بالینی قابل مشاهده بوده است.
این یافته می تواند مسیر تازه ای برای استفاده از تصویربرداری شبکیه در شناسایی زودهنگام افرادی که احتمال دارد به بررسی قلبی بیشتری نیاز داشته باشند ایجاد کند. با این حال، در شرایط فعلی اسکن شبکیه یک روش تشخیصی مستقل برای فیبریلاسیون دهلیزی محسوب نمی شود و نمی تواند جایگزین ECG یا ارزیابی پزشکی شود.
نتایج این پژوهش در سپتامبر 2026 در مجله علمی PLOS Digital Health منتشر شده است.
بدون نظر! اولین نفر باشید