هلیکوباکتر پیلوری یا H. pylori یکی از شایع ترین باکتری هایی است که می تواند دستگاه گوارش انسان را درگیر کند. این باکتری بیشتر در معده زندگی می کند و در بسیاری از افراد، عفونت ناشی از آن ممکن است سال ها بدون علامت باقی بماند. با این حال، تحقیقات نشان داده اند که عفونت مزمن با H. pylori می تواند التهاب طولانی مدت معده ایجاد کند و در برخی افراد زمینه ساز بیماری های جدی تری شود.
در سال های گذشته، ارتباط این باکتری با زخم معده و سرطان معده به خوبی مورد بررسی قرار گرفته است. اکنون پژوهشگران در حال بررسی این موضوع هستند که آیا H. pylori می تواند در ایجاد سرطان های بخش های دیگر دستگاه گوارش، از جمله سرطان روده بزرگ و راست روده، نیز نقش داشته باشد یا خیر.
نتایج یک مطالعه جدید که داده های 43 پژوهش و بیش از 48 میلیون نفر را بررسی کرده، شواهد بیشتری درباره این ارتباط ارائه کرده است؛ هرچند هنوز نمی توان گفت H. pylori به طور قطعی علت سرطان روده است.
مطالعه جدید درباره هلیکوباکتر پیلوری چه چیزی نشان داد؟
پژوهشگران در این مطالعه، نتایج مطالعات قبلی درباره ارتباط H. pylori و سرطان روده بزرگ و راست روده را در کنار داده های جهانی سرطان بررسی کردند. بر اساس نتایج این تحلیل، قرار گرفتن در معرض H. pylori با افزایش حدود 1.6 برابری احتمال ابتلا به سرطان روده بزرگ و راست روده همراه بود.
بر اساس برآورد پژوهشگران، حدود 22 درصد از موارد سرطان روده در جهان ممکن است با قرار گرفتن در معرض این باکتری مرتبط باشند. البته «مرتبط بودن» با «علت مستقیم بودن» تفاوت مهمی دارد و این عدد نباید به این معنا تفسیر شود که 22 درصد سرطان های روده مستقیما توسط H. pylori ایجاد می شوند.
در این مطالعه همچنین تفاوت هایی میان نسل های مختلف و مناطق جغرافیایی مشاهده شد. سهم برآوردشده موارد مرتبط با H. pylori در افراد متولدشده در دهه های جدیدتر بیشتر بود و برخی مناطق مانند منطقه اقیانوس آرام غربی و مغولستان، سهم بالاتری را نشان دادند.
هلیکوباکتر پیلوری چگونه ممکن است با سرطان روده ارتباط داشته باشد؟
هنوز مشخص نیست که H. pylori دقیقا از چه مسیری می تواند با سرطان روده ارتباط پیدا کند. پژوهشگران چند مکانیسم احتمالی را مطرح کرده اند، اما برای تعیین یک رابطه علت و معلولی قطعی به مطالعات بیشتری نیاز است.
یکی از فرضیه ها این است که عفونت مزمن می تواند التهاب طولانی مدت ایجاد کند. التهاب مزمن در بدن می تواند محیط سلولی را تغییر دهد و در صورت وجود عوامل دیگر، احتمال ایجاد تغییرات غیرطبیعی در سلول ها را افزایش دهد. علاوه بر این، تغییرات ایجادشده در میکروبیوم دستگاه گوارش نیز یکی از مسیرهایی است که در تحقیقات مورد توجه قرار گرفته است.
برخی از سازوکارهای احتمالی عبارتند از:
- ایجاد التهاب مزمن در دستگاه گوارش
- تغییر در ترکیب و عملکرد میکروبیوم روده
- تغییر در پاسخ ایمنی بدن
- ایجاد تغییرات متابولیک در محیط دستگاه گوارش
- تأثیر غیر مستقیم بر مسیرهای سلولی مرتبط با رشد و تکثیر سلول ها
با وجود این فرضیه ها، هنوز مشخص نیست کدام یک از این مسیرها نقش اصلی را ایفا می کند و آیا از بین بردن عفونت H. pylori می تواند به طور مستقیم خطر سرطان روده را کاهش دهد یا خیر.
هلیکوباکتر پیلوری بیشتر چه بیماری هایی ایجاد می کند؟
H. pylori بیشتر به دلیل تأثیر آن بر معده شناخته می شود. این باکتری می تواند باعث التهاب مزمن معده شود و در برخی افراد به زخم معده یا دوازدهه منجر شود. اهمیت آن از نظر سرطان نیز بیشتر به ارتباط آن با سرطان معده مربوط است.
آژانس بین المللی تحقیقات سرطان، وابسته به سازمان جهانی بهداشت، H. pylori را یک عامل سرطان زای قطعی برای انسان طبقه بندی کرده است. شواهد موجود نشان می دهند که عفونت مزمن این باکتری یکی از مهم ترین عوامل خطر سرطان معده، به ویژه سرطان غیر کاردیای معده، محسوب می شود.
به همین دلیل، در سال های اخیر برنامه های شناسایی و درمان H. pylori به عنوان یکی از راهکارهای پیشگیری از سرطان معده مورد توجه قرار گرفته اند. IARC در سال 2026 نیز بر اهمیت راهبردهای غربالگری و درمان این عفونت برای پیشگیری از سرطان معده تأکید کرده است.
آیا داشتن هلیکوباکتر پیلوری به معنی ابتلا به سرطان روده است؟
خیر. مثبت بودن آزمایش H. pylori به هیچ عنوان به این معنی نیست که فرد به سرطان روده مبتلا می شود یا حتما در آینده به آن مبتلا خواهد شد.
سرطان روده یک بیماری چند عاملی است و عوامل مختلفی می توانند در ایجاد آن نقش داشته باشند. سن، سابقه خانوادگی، برخی بیماری های زمینه ای، رژیم غذایی، اضافه وزن، کم تحرکی، مصرف دخانیات و الکل و برخی عوامل محیطی از جمله عواملی هستند که در خطر ابتلا نقش دارند.
بنابراین، حتی اگر ارتباط مشاهده شده در مطالعات آینده نیز تأیید شود، H. pylori تنها یکی از عوامل احتمالی خواهد بود و نه توضیحی برای تمام موارد سرطان روده.
آیا درمان هلیکوباکتر پیلوری می تواند از سرطان روده جلوگیری کند؟
در حال حاضر نمی توان با اطمینان گفت که درمان H. pylori از سرطان روده جلوگیری می کند. شواهد مربوط به نقش این باکتری در سرطان معده بسیار قوی تر است و درمان عفونت در افراد مناسب، بخشی از راهبردهای پیشگیری از سرطان معده محسوب می شود.
در مقابل، درباره سرطان روده هنوز مشخص نیست که ریشه کنی H. pylori بتواند خطر ابتلا را کاهش دهد. بنابراین، درمان این عفونت نباید به عنوان جایگزین غربالگری سرطان روده یا سایر اقدامات پیشگیرانه در نظر گرفته شود.
IARC در راهنماهای جدید خود نیز تمرکز اصلی برنامه های غربالگری و درمان H. pylori را پیشگیری از سرطان معده قرار داده است.
جمع بندی
مطالعه جدیدی که داده های بیش از 48 میلیون نفر را بررسی کرده، ارتباطی میان قرار گرفتن در معرض هلیکوباکتر پیلوری و افزایش خطر سرطان روده بزرگ و راست روده نشان داده است. بر اساس این تحلیل، خطر ابتلا در افراد در معرض این باکتری حدود 1.6 برابر بیشتر بوده و پژوهشگران برآورد کرده اند که حدود 22 درصد از موارد سرطان روده در جهان ممکن است با H. pylori مرتبط باشند.
با این حال، این یافته ها به معنای اثبات نقش مستقیم H. pylori در ایجاد سرطان روده نیستند. رابطه این باکتری با سرطان معده بسیار محکم تر و از نظر علمی تثبیت شده است، در حالی که نقش آن در سرطان روده همچنان به پژوهش های بیشتری نیاز دارد.
بنابراین، وجود H. pylori نباید باعث نگرانی درباره ابتلا قطعی به سرطان روده شود. در صورت تشخیص عفونت، تصمیم درباره درمان باید بر اساس ارزیابی پزشکی انجام شود و در کنار آن، رعایت عوامل پیشگیرانه و انجام غربالگری مناسب همچنان اهمیت اصلی را دارد.
بدون نظر! اولین نفر باشید