اضطراب اجتماعی فقط کمی خجالت کشیدن یا استرس داشتن هنگام صحبت با دیگران نیست. برای فردی که با اختلال اضطراب اجتماعی زندگی می کند، موقعیت هایی مانند صحبت کردن در جمع، آشنا شدن با افراد جدید، پاسخ دادن به سوال، حضور در مهمانی یا حتی انجام یک گفتگوی ساده می توانند با ترس شدید از قضاوت شدن همراه باشند.
در این شرایط، فرد ممکن است دائما نگران باشد که دیگران او را مسخره کنند، اشتباهش را ببینند یا درباره او تصور منفی پیدا کنند. این نگرانی گاهی آن قدر شدید می شود که فرد از موقعیت های اجتماعی اجتناب می کند و به تدریج فرصت های تحصیلی، شغلی و ارتباطی خود را از دست می دهد.
با این حال، اضطراب اجتماعی یک مشکل غیر قابل تغییر نیست. این اختلال قابل درمان است و روش هایی مانند درمان شناختی رفتاری می توانند به فرد کمک کنند تا افکار اضطراب آور و رفتارهای اجتنابی خود را تغییر دهد.
اضطراب اجتماعی چیست؟
اضطراب اجتماعی یا Social Anxiety Disorder نوعی اختلال اضطرابی است که با ترس یا اضطراب قابل توجه و مداوم در موقعیت های اجتماعی مشخص می شود. نگرانی اصلی فرد معمولا این است که در معرض توجه دیگران قرار بگیرد و به شکل منفی ارزیابی شود.
فرد ممکن است از خودش بپرسد: «اگر حرف اشتباهی بزنم چه؟»، «اگر بقیه متوجه شوند مضطرب هستم چه؟» یا «اگر دیگران من را مسخره کنند چه؟» این افکار می توانند قبل، هنگام و حتی بعد از یک موقعیت اجتماعی ادامه پیدا کنند.
موقعیت های اضطراب آور می توانند شامل موارد زیر باشند:
- صحبت کردن با افراد ناآشنا
- شرکت در مهمانی یا جمع های اجتماعی
- صحبت کردن در کلاس یا جلسه
- ارائه دادن یا سخنرانی
- پاسخ دادن به سوال در حضور دیگران
- شروع کردن یک گفتگو
- تماس تلفنی
- غذا خوردن یا انجام فعالیتی در مقابل دیگران
اضطراب اجتماعی چه تفاوتی با خجالتی بودن دارد؟
خجالتی بودن به خودی خود یک اختلال روانی نیست. بسیاری از افراد ممکن است در موقعیت های جدید کمی دستپاچه یا کم حرف باشند، اما با گذشت زمان با شرایط سازگار شوند و بتوانند فعالیت های روزمره خود را انجام دهند.
در اضطراب اجتماعی، شدت و تداوم ترس بیشتر است و نگرانی درباره قضاوت دیگران می تواند عملکرد فرد را مختل کند. بنابراین، تفاوت اصلی فقط در میزان خجالت نیست، بلکه در شدت اضطراب، اجتناب از موقعیت ها و تاثیری است که این ترس بر زندگی فرد می گذارد.
- خجالت معمولا خفیف تر و موقعیتی است.
- فرد خجالتی لزوما از موقعیت های اجتماعی اجتناب نمی کند.
- اضطراب اجتماعی می تواند باعث اجتناب گسترده از تعاملات شود.
- این اضطراب ممکن است تحصیل، شغل و روابط فرد را تحت تاثیر قرار دهد.
علائم اضطراب اجتماعی چیست؟
اضطراب اجتماعی فقط با ترس ذهنی مشخص نمی شود. زمانی که فرد در موقعیت اجتماعی قرار می گیرد، بدن نیز ممکن است وارد حالت اضطراب شود و علائم جسمی و شناختی مختلفی ایجاد کند.
برخی افراد حتی قبل از رسیدن به موقعیت اجتماعی دچار اضطراب می شوند و بعد از پایان آن نیز بارها رفتار و حرف های خود را مرور می کنند. این چرخه می تواند نگرانی درباره موقعیت های بعدی را بیشتر کند.
- علائم روانی و شناختی
- ترس شدید از قضاوت یا تحقیر شدن
- نگرانی درباره اشتباه کردن در مقابل دیگران
- فکر کردن مداوم به اینکه دیگران چه برداشتی دارند
- ترس از دیده شدن علائم اضطراب
- احساس خجالت یا شرمندگی شدید
- مرور مکرر اتفاقات اجتماعی پس از پایان آنها
- علائم جسمی
- تپش قلب
- لرزش
- تعریق
- خشکی دهان
- سرخ شدن صورت
- احساس گرفتگی یا دشواری در صحبت کردن
- احساس خالی شدن ذهن
- ناراحتی معده یا تهوع
شدت این علائم در افراد مختلف متفاوت است و وجود یک یا چند مورد از آنها به تنهایی به معنای ابتلا به اختلال اضطراب اجتماعی نیست.
چرا اضطراب اجتماعی زندگی فرد را محدود می کند؟
وقتی ترس از قضاوت دیگران به طور مداوم باعث اجتناب شود، دامنه زندگی فرد می تواند به تدریج کوچک تر شود. ممکن است فرد ابتدا فقط از یک موقعیت خاص اجتناب کند، اما بعد از مدتی موقعیت های بیشتری را نیز کنار بگذارد.
اجتناب در کوتاه مدت اضطراب را کاهش می دهد و همین موضوع می تواند آن را به یک الگوی پایدار تبدیل کند. فرد احساس می کند «اگر در این موقعیت قرار نگیرم، اضطرابم هم ایجاد نمی شود»، اما در بلندمدت فرصت تجربه موفقیت و اصلاح باورهای ترسناک خود را از دست می دهد.
این وضعیت ممکن است روی موارد زیر اثر بگذارد:
- انتخاب رشته یا مسیر تحصیلی
- فرصت های شغلی و پیشرفت حرفه ای
- برقراری و حفظ روابط دوستانه
- روابط عاطفی
- حضور در جمع های خانوادگی و اجتماعی
- مشارکت در فعالیت های مختلف
چه عوامی باعث ایجاد اضطراب اجتماعی می شوند؟
اضطراب اجتماعی معمولا یک علت واحد ندارد. عوامل ژنتیکی، ویژگی های فردی، تجربه های دوران رشد، محیط اجتماعی و تجربه های منفی می توانند در شکل گیری یا تداوم آن نقش داشته باشند.
برای مثال، تجربه تمسخر یا طرد شدن ممکن است حساسیت فرد نسبت به ارزیابی دیگران را افزایش دهد. از طرف دیگر، فرد ممکن است از ابتدا ویژگی هایی داشته باشد که او را نسبت به اضطراب اجتماعی آسیب پذیرتر کند.
نکته مهم این است که نمی توان اضطراب اجتماعی را صرفا نتیجه «ضعف اعتماد به نفس» یا یک تجربه ناخوشایند دانست. شکل گیری این اختلال معمولا نتیجه تعامل چند عامل مختلف است.
اضطراب اجتماعی چگونه درمان می شود؟
اضطراب اجتماعی قابل درمان است و درمان شناختی رفتاری یکی از روش های اصلی مورد استفاده برای آن محسوب می شود. در این روش، فرد یاد می گیرد افکار و پیش بینی های منفی خود را شناسایی کند و آنها را واقع بینانه تر بررسی کند.
برای مثال، فردی که فکر می کند «اگر هنگام صحبت کردن مکث کنم، همه فکر می کنند من بی عرضه هستم»، یاد می گیرد این پیش بینی را بررسی کند و شواهد واقعی آن را مورد ارزیابی قرار دهد.
درمان ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- شناسایی و اصلاح افکار اضطراب آور
- کاهش رفتارهای اجتنابی
- مواجهه تدریجی و برنامه ریزی شده با موقعیت های ترسناک
- یادگیری مهارت های مدیریت اضطراب
- تقویت مهارت های ارتباطی در صورت نیاز
- بررسی رفتارهای ایمنی که فرد برای جلوگیری از قضاوت شدن انجام می دهد
مواجهه تدریجی یکی از بخش های مهم درمان است. هدف این نیست که فرد ناگهان وارد سخت ترین موقعیت اجتماعی شود؛ بلکه موقعیت ها به شکل مرحله به مرحله و متناسب با شرایط فرد تمرین می شوند تا فرد بتواند تجربه جدیدی از حضور در موقعیت اجتماعی به دست آورد.
در برخی موارد نیز روان پزشک ممکن است دارو را به عنوان بخشی از برنامه درمانی در نظر بگیرد. انتخاب و مصرف دارو باید تحت نظر پزشک انجام شود و خوددرمانی توصیه نمی شود.
جمع بندی
اضطراب اجتماعی فراتر از خجالتی بودن است. ترس شدید از قضاوت، تحقیر یا اشتباه کردن می تواند فرد را به سمت اجتناب از موقعیت های اجتماعی سوق دهد و در طول زمان روی تحصیل، شغل، روابط و کیفیت زندگی او اثر بگذارد.
شناخت علائم و تفاوت میان خجالتی بودن و اختلال اضطراب اجتماعی، اولین قدم برای برخورد درست با این مشکل است. درمان شناختی رفتاری، به ویژه کار روی افکار اضطراب آور و مواجهه تدریجی با موقعیت های اجتماعی، از رویکردهای مهم درمانی محسوب می شود.
بدون نظر! اولین نفر باشید