هوش مصنوعی در سال های اخیر کاربردهای گسترده ای در پزشکی، آموزش و تولید محتوا پیدا کرده است، اما در کنار این فرصت ها، سوء استفاده از این فناوری نیز با سرعت زیادی در حال افزایش است. یکی از نگران کننده ترین نمونه ها، تولید پزشکان و متخصصان غیر واقعی با هوش مصنوعی برای تبلیغ داروها و مکمل های تایید نشده در شبکه های اجتماعی است.
بررسی های جدید نشان می دهد که تعداد زیادی از ویدیوهای منتشر شده در فیس بوک و اینستاگرام از آواتارهای ساخته شده با هوش مصنوعی استفاده می کنند که خود را پزشک، متخصص تغذیه، پژوهشگر یا درمانگر معرفی می کنند. این شخصیت های ساختگی با ارائه توصیه های پزشکی نادرست و تبلیغ محصولات مشکوک، اعتماد کاربران را جلب کرده و آن ها را به خرید مکمل ها یا درمان های فاقد پشتوانه علمی تشویق می کنند.
پزشکان هوش مصنوعی چگونه کاربران را فریب می دهند؟
محتواهای تولید شده با هوش مصنوعی روز به روز واقعی تر می شوند و تشخیص آن ها برای بسیاری از کاربران آسان نیست. سازندگان این ویدیوها از چهره های طبیعی، صدای روان، حرکات واقعی صورت و محیط های پزشکی شبیه سازی شده استفاده می کنند تا مخاطب تصور کند با یک پزشک واقعی روبرو است.
این ویدیوها معمولا با استفاده از تکنیک های روان شناسی اعتماد طراحی می شوند. لباس سفید پزشکی، گوشی معاینه، مدرک دانشگاهی روی دیوار، پرچم کشورها، محیط مطب یا بیمارستان و حتی اصطلاحات تخصصی پزشکی، همگی برای افزایش اعتبار ظاهری این شخصیت های مجازی به کار گرفته می شوند.
در بسیاری از موارد، این افراد نه پزشک هستند و نه حتی وجود خارجی دارند، بلکه تنها آواتارهایی هستند که با هوش مصنوعی ساخته شده اند.
رایج ترین روش های فریب در تبلیغات پزشکی
هدف اصلی این ویدیوها، ترغیب کاربران به خرید محصولات یا باور کردن ادعاهای درمانی بدون پشتوانه علمی است. به همین دلیل، سازندگان آن ها از الگوهای تبلیغاتی تکراری استفاده می کنند که احساس اعتماد یا فوریت ایجاد کند.
رایج ترین روش های مورد استفاده عبارتند از:
- معرفی فرد به عنوان پزشک یا متخصص مشهور
- نمایش مدارک دانشگاهی یا گواهی های جعلی
- استفاده از محیط شبیه مطب یا بیمارستان
- ادعای درمان قطعی بیماری های مزمن
- نمایش بیماران فرضی که ظاهرا بهبود یافته اند
- استفاده از اصطلاحاتی مانند «کشف جدید» یا «راز پزشکان»
- تاکید بر طبیعی یا گیاهی بودن محصول
- دعوت به خرید فوری با تخفیف محدود
این روش ها باعث می شوند بسیاری از کاربران، به ویژه سالمندان یا افرادی که با فناوری آشنایی کمتری دارند، تبلیغات را واقعی تصور کنند.
مکمل های مشکوک با ادعاهای درمانی خطرناک
یکی از مهم ترین نگرانی های کارشناسان، تبلیغ مکمل هایی است که بدون شواهد علمی معتبر، به عنوان درمان بیماری های جدی معرفی می شوند. در بعضی ویدیوها ادعا می شود که یک مکمل گیاهی می تواند عملکرد کلیه را بهبود دهد، دیابت را درمان کند، سرطان را متوقف کند یا جایگزین داروهای تجویز شده توسط پزشک شود.
برای نمونه، در تبلیغ مکملی با نام «Scalptique» ادعا شده بود که این محصول گیاهی از داروهای رایج برای درمان بیماری های کلیوی موثرتر است. همچنین سازندگان ویدیو مدعی شدند که تمام بیماران مبتلا به نارسایی کلیه پس از مصرف این مکمل بهبود یافته اند؛ ادعایی که هیچ شواهد علمی معتبر یا مطالعه بالینی منتشر شده ای از آن پشتیبانی نمی کند.
کارشناسان تاکید می کنند که درمان بیماری هایی مانند نارسایی کلیه، سرطان، بیماری های خود ایمنی یا بیماری های قلبی تنها باید بر اساس نظر پزشک متخصص انجام شود و هیچ مکمل غذایی نباید جایگزین درمان استاندارد پزشکی شود.
کاربران آسیب پذیرترین قربانیان این تبلیغات هستند
افرادی که با بیماری های مزمن زندگی می کنند، بیش از دیگران در معرض تاثیر تبلیغات درمانی قرار دارند. زمانی که فرد با درد، هزینه های درمان یا ناامیدی از روند بیماری روبرو باشد، احتمال بیشتری دارد که وعده های درمان سریع یا معجزه آسا را باور کند.
سالمندان نیز یکی از آسیب پذیرترین گروه ها هستند. بسیاری از آن ها تجربه کمتری در تشخیص تصاویر و ویدیوهای تولید شده با هوش مصنوعی دارند و ممکن است ظاهر حرفه ای یک آواتار را به عنوان نشانه اعتبار علمی در نظر بگیرند.
در یکی از نمونه های منتشر شده، زنی ۷۱ ساله پس از مشاهده تبلیغات یک مکمل گیاهی در فیس بوک، محصولی حاوی مورینگا را خریداری کرد. مدتی بعد، این مکمل به دلیل آلودگی به باکتری سالمونلا توسط نهادهای نظارتی جمع آوری شد. اگرچه او به این عفونت مبتلا نشد، اما اعلام کرد که پس از مصرف محصول، وضعیت جسمانی اش بدتر شده است.
نقش هوش مصنوعی در تولید انبوه تبلیغات پزشکی جعلی
هوش مصنوعی تولید چنین محتواهایی را بسیار ارزان تر و سریع تر از گذشته کرده است. اکنون شرکت های تولید محتوا می توانند تنها با چند تصویر و یک متن، صدها ویدیو با شخصیت های متفاوت تولید کنند.
برخی شرکت های فعال در این حوزه اعلام کرده اند که روزانه بیش از هزار ویدیو تبلیغاتی تولید می کنند و هزینه ساخت هر ویدیو تنها چند دلار است. همین موضوع باعث شده تولید تبلیغات پزشکی جعلی به یک کسب و کار سودآور تبدیل شود و حجم این محتواها در شبکه های اجتماعی به سرعت افزایش یابد.
از آنجا که ساخت این ویدیوها نیاز به حضور بازیگر یا پزشک واقعی ندارد، تولیدکنندگان می توانند شخصیت های متعددی با ظاهر، سن، جنسیت و ملیت های مختلف ایجاد کنند و هر کدام را برای مخاطبان خاصی به کار بگیرند.
چرا تشخیص محتوای جعلی دشوار شده است؟
نسل جدید مدل های هوش مصنوعی می توانند حالت چهره، حرکت لب ها، لحن صدا و حتی احساسات انسانی را با دقت بالایی شبیه سازی کنند. به همین دلیل بسیاری از کاربران هنگام تماشای این ویدیوها متوجه مصنوعی بودن شخصیت ها نمی شوند.
در بعضی نمونه ها حتی جزئیات کوچکی مانند مدارک دانشگاهی، کارت شناسایی یا تابلوهای مطب نیز طراحی شده اند. البته بررسی دقیق بعضی تصاویر هنوز خطاهای عجیبی را آشکار می کند؛ برای مثال در یکی از ویدیوها، روی مدرک نصب شده روی دیوار عبارت بی معنای «دانشگاه مدرک تحصیلی» نوشته شده بود که نشان دهنده تولید تصویر توسط هوش مصنوعی است.
با پیشرفت مدل های تولید تصویر و ویدیو، انتظار می رود چنین خطاهایی نیز کمتر شوند و تشخیص محتوای جعلی از محتوای واقعی دشوارتر شود.
شبکه های اجتماعی برای مقابله چه اقداماتی انجام داده اند؟
شبکه های اجتماعی در سال های اخیر سیاست هایی برای مقابله با اطلاعات نادرست سلامت تدوین کرده اند، اما اجرای این قوانین همواره با چالش همراه بوده است. حجم بسیار زیاد محتوای منتشر شده باعث می شود بسیاری از ویدیوهای گمراه کننده برای مدت طولانی در دسترس کاربران باقی بمانند.
متا اعلام کرده است که بخشی از محتوای تولید شده با هوش مصنوعی را برچسب گذاری می کند و در صورت نقض قوانین، بعضی تبلیغات یا حساب های کاربری را حذف خواهد کرد. تیک تاک نیز اعلام کرده است که با تبلیغات دارای ادعاهای پزشکی دروغین برخورد می کند.
با این حال، کارشناسان معتقدند این اقدامات هنوز برای جلوگیری از انتشار گسترده اطلاعات پزشکی نادرست کافی نیست و بسیاری از ویدیوهای تبلیغاتی پیش از حذف، میلیون ها بار دیده می شوند.
چگونه تبلیغات پزشکی جعلی را تشخیص دهیم؟
هیچ ویدیوی کوتاه در شبکه های اجتماعی نباید مبنای تصمیم گیری درباره درمان بیماری قرار گیرد. حتی اگر فردی در لباس پزشک ظاهر شود یا هزاران نظر مثبت زیر یک ویدیو وجود داشته باشد، باز هم لازم است اعتبار اطلاعات بررسی شود.
برای کاهش خطر فریب خوردن، بهتر است کاربران به این نکات توجه کنند:
- به دنبال نام واقعی پزشک، شماره نظام پزشکی یا وابستگی دانشگاهی باشید.
- ادعاهای درمان قطعی یا معجزه آسا را باور نکنید.
- قبل از خرید مکمل، نظر پزشک یا داروساز را بپرسید.
- اطلاعات پزشکی را با منابع معتبر مانند سازمان جهانی بهداشت یا وزارت بهداشت کشور خود مقایسه کنید.
- به وجود خطاهای تصویری، نوشته های عجیب یا حرکات غیر طبیعی چهره دقت کنید.
- از خرید دارو یا مکمل از طریق لینک های ناشناس در شبکه های اجتماعی خودداری کنید.
جمع بندی
رشد هوش مصنوعی فرصت های ارزشمندی برای آموزش، تشخیص بیماری و توسعه خدمات سلامت ایجاد کرده است، اما هم زمان زمینه سوء استفاده گسترده از این فناوری را نیز فراهم کرده است. پزشکان و متخصصان جعلی ساخته شده با هوش مصنوعی اکنون در شبکه های اجتماعی با ظاهری کاملا واقعی، کاربران را به خرید مکمل ها و درمان های تایید نشده تشویق می کنند و گاهی سلامت افراد را به خطر می اندازند.
افزایش سواد رسانه ای، بررسی اعتبار منابع پزشکی، مشورت با پزشکان واقعی و نظارت دقیق تر پلتفرم های اجتماعی، مهم ترین راهکارها برای مقابله با این موج جدید اطلاعات نادرست هستند. در دنیایی که تشخیص انسان واقعی از آواتار هوش مصنوعی هر روز سخت تر می شود، اعتماد به منابع علمی معتبر بیش از هر زمان دیگری اهمیت دارد.
بدون نظر! اولین نفر باشید