میکروپلاستیک ها ذرات بسیار ریز پلاستیکی هستند که در محیط زیست، آب، مواد غذایی و هوای اطراف ما یافت می شوند. در سال های اخیر، پژوهشگران توانسته اند این ذرات را در نمونه هایی مانند خون، مدفوع، ریه، جفت و برخی بافت های انسانی شناسایی کنند. با این حال، شناسایی میکروپلاستیک در بدن به این معنا نیست که اثرات قطعی و مشخصی بر سلامت انسان ثابت شده است.
در حال حاضر، هیچ دارو، مکمل یا رژیم غذایی مورد تاییدی وجود ندارد که بتواند میکروپلاستیک های تجمع یافته در بافت های بدن را به طور قطعی خارج کند. حتی سازمان ایمنی غذایی اروپا در سال ۲۰۲۶ اعلام کرده است که هنوز ارزیابی جامع خطرات میکرو و نانوپلاستیک ها در مواد غذایی تکمیل نشده و درباره میزان مواجهه و پیامدهای آن برای سلامت انسان، شکاف های علمی مهمی وجود دارد.
میکروپلاستیک چیست و چگونه وارد بدن می شود؟
میکروپلاستیک معمولا به ذرات پلاستیکی با اندازه کمتر از ۵ میلی متر گفته می شود. ذرات کوچک تر از آن، یعنی در محدوده نانومتری، معمولا در گروه نانوپلاستیک ها قرار می گیرند. اندازه، شکل، جنس پلاستیک و ویژگی های سطحی این ذرات می تواند بر نحوه رفتار آنها در بدن تاثیر بگذارد.
مواجهه انسان با این ذرات می تواند از مسیرهای مختلف اتفاق بیفتد و فقط به مصرف آب یا غذا محدود نیست. پژوهش ها سه مسیر اصلی را بررسی کرده اند:
- مصرف غذا و آب آلوده به ذرات پلاستیکی
- تنفس ذرات و الیاف موجود در هوا و گرد و غبار
- تماس پوستی، که در مقایسه با دو مسیر دیگر شواهد محدودتری دارد
با وجود شناسایی میکروپلاستیک در نمونه های انسانی، هنوز مشخص نیست چه مقدار از آنها در بدن باقی می ماند و چه مقدار از طریق مسیرهای طبیعی دفع می شود.
از عملکرد طبیعی دستگاه گوارش و بدن حمایت کنید
بخش قابل توجهی از موادی که از طریق دستگاه گوارش وارد بدن می شوند، در نهایت از طریق مدفوع دفع می شوند. شناسایی میکروپلاستیک در نمونه های مدفوع نیز نشان می دهد که دست کم بخشی از ذرات وارد شده از مسیر گوارشی می توانند از بدن خارج شوند. با این حال، این موضوع به معنای آن نیست که تمام میکروپلاستیک ها به همین روش دفع می شوند.
برای کمک به عملکرد طبیعی بدن، تمرکز روی عادت های عمومی و اثبات شده سلامت منطقی تر از استفاده از محصولات موسوم به «دفع سموم» است.
- مصرف آب کافی متناسب با نیاز بدن
- داشتن رژیم غذایی متعادل
- مصرف منظم میوه، سبزیجات، حبوبات و غلات کامل
- فعالیت بدنی منظم
- پیشگیری و درمان یبوست
در حال حاضر، شواهدی وجود ندارد که نشان دهد یک رژیم غذایی خاص، روزه داری یا مکمل مشخص می تواند میکروپلاستیک های موجود در بافت های بدن را به طور مستقیم خارج کند.
مصرف فیبر غذایی را افزایش دهید
فیبر یکی از گزینه هایی است که در پژوهش های جدید درباره کاهش ماندگاری میکروپلاستیک ها در دستگاه گوارش مورد توجه قرار گرفته است. دلیل این موضوع این است که برخی انواع فیبر می توانند در محیط روده با ذرات مختلف برهم کنش داشته باشند و عبور آنها از دستگاه گوارش را تحت تاثیر قرار دهند.
یک مطالعه منتشر شده در سال ۲۰۲۶، اثر فیبر نامحلول سبوس گندم را در محیط شبیه سازی شده روده و همچنین در مدل حیوانی بررسی کرد. نتایج نشان داد که این نوع فیبر می تواند به میکروپلاستیک ها متصل شود و در موش ها با کاهش بار میکروپلاستیک در روده همراه بوده است.
با وجود این نتایج امیدوارکننده، نباید آنها را به انسان تعمیم داد. برای دریافت فیبر کافی می توان از منابع غذایی معمول استفاده کرد:
- سبزیجات و میوه ها
- حبوبات
- نان و غلات سبوس دار
- جو دوسر
- مغزها و دانه ها
نکته مهم این است که فیبر را به دلیل فواید اثبات شده آن برای سلامت دستگاه گوارش مصرف کنید، نه به عنوان یک «پاک کننده میکروپلاستیک».
پروبیوتیک ها را فقط بر اساس شواهد موجود در نظر بگیرید
ارتباط میان میکروبیوم روده و میکروپلاستیک ها یکی از حوزه های جدید تحقیقات است. بعضی پژوهشگران بررسی کرده اند که آیا باکتری های خاص روده می توانند به ذرات پلاستیکی متصل شوند و دفع آنها را افزایش دهند یا خیر.
در یک مطالعه آزمایشگاهی و حیوانی، دو سویه پروبیوتیک شامل Lacticaseibacillus paracasei و Lactiplantibacillus plantarum توانستند به برخی ذرات میکروپلاستیک متصل شوند. در مدل موشی نیز افزایش دفع و کاهش باقی ماندن ذرات در روده مشاهده شد.
با این حال، این یافته ها هنوز به معنی اثبات اثر مشابه در انسان نیستند. بنابراین نمی توان در حال حاضر هیچ مکمل پروبیوتیکی را به عنوان راهکار قطعی برای دفع میکروپلاستیک معرفی کرد.
مواد غذایی سرشار از پلی فنول مصرف کنید
میکروپلاستیک ها در مطالعات آزمایشگاهی با فرایندهایی مانند استرس اکسیداتیو و التهاب ارتباط داشته اند، اما میزان ارتباط آنها با بیماری های مشخص در انسان همچنان در حال بررسی است.
یک کارآزمایی تصادفی و کنترل شده با دارونما روی ۹۸ بزرگسال، تاثیر ترکیبی از پلی فنول ها را طی ۲۸ روز بررسی کرد. نتایج نشان داد که این مداخله برخی شاخص های التهابی، از جمله IL-1β، IL-6 و IL-8، را کاهش داده است. با این حال، این مطالعه نشان نداد که پلی فنول ها میکروپلاستیک را از بافت های بدن خارج می کنند.
منابع غذایی مناسب پلی فنول ها شامل موارد زیر هستند:
- انواع توت ها و میوه ها
- سبزیجات رنگارنگ
- چای
- کاکائو و شکلات تلخ با درصد بالای کاکائو
- حبوبات
- مغزها و دانه ها
- روغن زیتون فرابکر
مهم تر از دفع، ورود میکروپلاستیک را کاهش دهید
وقتی هنوز روش تایید شده ای برای خارج کردن میکروپلاستیک از بافت های بدن وجود ندارد، کاهش مواجهه اهمیت بیشتری پیدا می کند. سازمان های علمی نیز همچنان بر وجود شکاف های مهم در دانش مربوط به میزان مواجهه و اثرات طولانی مدت این ذرات تاکید دارند.
برای کاهش تماس روزمره می توان چند تغییر ساده ایجاد کرد:
- برای نگهداری غذا، به ویژه غذاهای داغ، از ظروف شیشه ای یا استیل استفاده کنید.
- از گرم کردن غذا در ظروف پلاستیکی نامناسب برای حرارت خودداری کنید. FDA نیز تاکید می کند که همه ظروف پلاستیکی برای استفاده در مایکروویو مناسب نیستند.
- در صورت امکان، مصرف نوشیدنی های بسته بندی شده در بطری های پلاستیکی را کاهش دهید.
- گرد و غبار خانه را با روش هایی مانند نظافت مرطوب کاهش دهید.
- هنگام انتخاب محصولات پلاستیکی، دستورالعمل سازنده درباره استفاده، حرارت و تماس با غذا را رعایت کنید.
البته درباره برخی ادعاهای رایج باید محتاط بود. برای مثال، FDA اعلام کرده است که هنوز شواهد علمی کافی برای اثبات مهاجرت میکروپلاستیک از بسته بندی پلاستیکی مواد غذایی به غذا و نوشیدنی وجود ندارد.
آیا می توان میکروپلاستیک را از بدن پاک کرد؟
در حال حاضر پاسخ کوتاه این است: روش قطعی و اثبات شده ای برای پاکسازی بدن از میکروپلاستیک وجود ندارد. پژوهش ها نشان داده اند که این ذرات در برخی نمونه های انسانی و بافت های مختلف شناسایی شده اند، اما هنوز درباره سرنوشت آنها در بدن، میزان تجمع، دفع و پیامدهای طولانی مدت آنها پرسش های مهمی باقی مانده است.
بنابراین مصرف مکمل های موسوم به «دتوکس/دیتاکس»، رژیم های افراطی یا روش هایی که وعده پاکسازی سریع بدن از پلاستیک می دهند، پشتوانه علمی کافی ندارند.
جمع بندی
میکروپلاستیک ها یکی از موضوعات مهم و در حال رشد در تحقیقات سلامت محیط زیست هستند، اما علم هنوز پاسخ همه پرسش ها را پیدا نکرده است. شواهد موجود نشان می دهد که انسان از مسیرهای مختلف در معرض این ذرات قرار می گیرد و آنها در برخی بافت ها و مایعات بدن شناسایی شده اند، اما درباره میزان خطر و اثرات قطعی آنها هنوز عدم قطعیت قابل توجهی وجود دارد.
بدون نظر! اولین نفر باشید