پژوهشگران آمریکایی در یک گزارش پزشکی کم سابقه اعلام کرده اند که سرطان کبد منتشر شده در یک کودک 3 ساله پس از دریافت دو نوبت درمان آزمایشی CAR T سل تراپی به طور کامل پسرفت کرده است. این کودک به هپاتوبلاستوما، یکی از مهم ترین سرطان های کبد در کودکان، مبتلا بود و بیماری او پس از شیمی درمانی و چند عمل جراحی دوباره عود کرده بود.
در این روش، سلول های ایمنی خود بیمار با مهندسی ژنتیکی برای شناسایی سلول های سرطانی تقویت می شوند. نتیجه این درمان در این بیمار بسیار امیدوار کننده بود، اما پژوهشگران تاکید کرده اند که هنوز نمی توان این روش را یک درمان قطعی یا قابل استفاده برای همه بیماران مبتلا به سرطان کبد دانست. این گزارش تنها مربوط به یک بیمار در یک کارآزمایی فاز 1 است.
کودک 3 ساله چگونه به سرطان کبد مبتلا شد؟
هپاتوبلاستوما یک سرطان نادر کبد است که بیشتر در کودکان خردسال دیده می شود. در این مورد، تومور اولیه در بخش چپ کبد کودک قرار داشت و اندازه آن حدود 11.2 در 9.6 در 7.1 سانتی متر بود. بیماری در زمان تشخیص به ریه ها نیز گسترش پیدا کرده بود و شواهدی وجود داشت که احتمال درگیری استخوان ها را مطرح می کرد.
پزشکان ابتدا از درمان های استاندارد استفاده کردند، اما بیماری به درمان پاسخ پایدار نداد. شرایط کودک در نهایت باعث شد او وارد یک کارآزمایی بالینی برای آزمایش یک نوع جدید از CAR T سل تراپی شود.
شیمی درمانی و جراحی نتوانستند سرطان را کنترل کنند
درمان هپاتوبلاستوما معمولا بر اساس وضعیت بیماری می تواند شامل شیمی درمانی و جراحی باشد. هدف اصلی در بسیاری از موارد، از بین بردن کامل تومور و کنترل انتشار بیماری است.
در مورد این کودک نیز ابتدا چند مرحله شیمی درمانی انجام شد و تومور اصلی کبد با جراحی خارج شد. همچنین پزشکان دو عمل دیگر برای برداشتن توده های سرطانی ایجاد شده در ریه انجام دادند. با وجود این اقدامات، بیماری دوباره عود کرد و تومور جدیدی در ریه ظاهر شد. در این مرحله، سرطان دیگر به شیمی درمانی پاسخ مناسبی نمی داد و کودک وارد مطالعه CARE شد.
CAR T سل تراپی چگونه با سرطان مبارزه می کند؟
CAR T سل تراپی یکی از روش های پیشرفته ایمنی درمانی است که در آن از سلول های T خود بیمار استفاده می شود. این سلول ها بخشی از سیستم ایمنی هستند و در حالت طبیعی می توانند برخی سلول های غیرطبیعی را شناسایی و از بین ببرند.
در این روش، سلول های T از خون بیمار گرفته می شوند و در آزمایشگاه با مهندسی ژنتیکی به گیرنده ای به نام گیرنده آنتی ژن کایمریک یا CAR مجهز می شوند. این گیرنده به سلول T کمک می کند یک هدف مشخص روی سلول سرطانی را شناسایی کند. سپس سلول های تغییر یافته تکثیر می شوند و دوباره به بدن بیمار بازگردانده می شوند تا سلول های دارای هدف مورد نظر را پیدا کنند.
چرا استفاده از CAR T سل برای تومورهای جامد دشوار است؟
CAR T سل تراپی تاکنون بیشترین موفقیت خود را در برخی سرطان های خونی نشان داده است. استفاده از این روش برای تومورهای جامد مانند سرطان کبد، ریه و برخی تومورهای مغزی پیچیده تر است.
یکی از مشکلات اصلی این است که سلول های تومور جامد همیشه یک نشانگر مشخص و منحصر به فرد ندارند که بتوان آن را بدون آسیب رساندن به بافت های سالم هدف قرار داد. علاوه بر این، محیط اطراف تومور می تواند فعالیت سلول های ایمنی را محدود کند و مانع رسیدن یا ماندگاری موثر سلول های درمانی شود.
به همین دلیل، موفقیت یک درمان CAR T در یک تومور جامد می تواند اطلاعات مهمی برای توسعه نسل های جدید ایمنی درمانی فراهم کند، هرچند یک مورد موفق به تنهایی برای اثبات اثربخشی عمومی کافی نیست.
پژوهشگران چگونه CAR T سل را برای این کودک تقویت کردند؟
در این مطالعه، پژوهشگران سلول های T کودک را برای شناسایی پروتئینی به نام گلیپیکان 3 یا GPC3 مهندسی کردند. GPC3 در بسیاری از سلول های سرطانی مرتبط با کبد، از جمله هپاتوبلاستوما، به میزان بالایی بیان می شود و به همین دلیل به عنوان یک هدف بالقوه برای درمان مورد توجه قرار گرفته است.
اما پژوهشگران به همین تغییر بسنده نکردند. سلول های درمانی به گونه ای طراحی شدند که دو مولکول ایمنی به نام های اینترلوکین 15 و اینترلوکین 21 را نیز تولید کنند. هدف از این تغییر، تقویت عملکرد و ماندگاری سلول های CAR T در بدن بود. همچنین این سلول ها دارای یک سازوکار ایمنی برای کنترل تکثیر سلول های درمانی بودند.
پس از دو نوبت درمان چه اتفاقی افتاد؟
کودک دو نوبت از سلول های GPC3-CAR T دریافت کرد که فاصله بین آن ها 8 هفته بود. پس از نخستین تزریق، پزشکان کاهش اندازه تومورها و کاهش سطح آلفافیتوپروتئین یا AFP در خون را مشاهده کردند. AFP یکی از شاخص هایی است که در ارزیابی هپاتوبلاستوما مورد استفاده قرار می گیرد و تغییرات آن می تواند به بررسی فعالیت بیماری کمک کند.
پس از تزریق دوم، تصویربرداری نشان داد که دیگر اثری از بیماری متاستاتیک قابل مشاهده نیست و تنها بافت اسکار باقی مانده بود. در پیگیری یک ساله نیز کودک همچنان بدون شواهدی از بیماری باقی مانده بود. بر اساس گزارش رسمی تیم پژوهش، در این درمان عارضه محدود کننده دوز یا سندرم آزادسازی سیتوکین مشاهده نشد.
جمع بندی
درمان آزمایشی GPC3-CAR T در یک کودک 3 ساله مبتلا به هپاتوبلاستوما که به شیمی درمانی مقاوم شده بود، پس از دو تزریق توانست به پسرفت کامل بیماری منجر شود و این وضعیت دست کم یک سال ادامه پیدا کرد. این درمان از سلول های T خود کودک استفاده می کرد که با مهندسی ژنتیکی برای شناسایی GPC3 و تولید IL-15 و IL-21 تغییر داده شده بودند.
این نتیجه یکی از نمونه های قابل توجه در تلاش برای استفاده از CAR T سل تراپی علیه تومورهای جامد است. با این حال، هنوز نمی توان بر اساس یک بیمار درباره موفقیت عمومی این درمان نتیجه گیری کرد و ادامه کارآزمایی های بالینی برای مشخص شدن میزان اثربخشی و ایمنی آن ضروری است. یافته های این مطالعه در سپتامبر 2026 در New England Journal of Medicine منتشر شده است.
بدون نظر! اولین نفر باشید