پژوهشگران بلژیکی برای نخستین بار موفق شدند با پیوند بافت نابالغ بیضه که از دوران کودکی یک بیمار منجمد شده بود، فرایند تولید اسپرم را در بدن او فعال کنند. این دستاورد مهم می تواند در آینده مسیر تازه ای برای حفظ باروری پسرانی ایجاد کند که به دلیل شیمی درمانی، پرتودرمانی یا بعضی درمان های سنگین پزشکی، در معرض ناباروری دائمی قرار دارند.
با وجود اهمیت این موفقیت، روش جدید هنوز یک درمان قطعی و عمومی برای ناباروری مردان محسوب نمی شود. پژوهش فقط روی یک بیمار انجام شده، نتایج آن هنوز داوری علمی نهایی نشده و توانایی اسپرم های تولید شده برای لقاح و تولد نوزاد سالم نیز باید در مراحل بعدی بررسی شود.
اولین تولید اسپرم با بافت بیضه منجمد دوران کودکی
پزشکی مدرن در زمینه پیوند اعضایی مانند قلب، کلیه، کبد و ریه پیشرفت های بزرگی داشته است، اما بازگرداندن باروری با استفاده از بافت بیضه منجمد همچنان یکی از چالش های مهم پزشکی تولید مثل به شمار می رفت. اکنون پژوهشگران دانشگاه آزاد بروکسل و مرکز Brussels IVF شواهدی ارائه کرده اند که نشان می دهد بافت نابالغ بیضه می تواند پس از سال ها انجماد، دوباره در بدن فعال شود.
بیمار این مطالعه مردی ۲۷ ساله بود که در کودکی به کم خونی داسی شکل مبتلا بود. او برای درمان بیماری خود به شیمی درمانی با دوز بالا و پیوند مغز استخوان نیاز داشت. چنین درمان هایی می توانند سلول های بنیادی سازنده اسپرم را از بین ببرند و باعث ناباروری دائمی شوند.
در سال ۲۰۰۸، زمانی که بیمار حدود ۱۰ سال داشت و هنوز به بلوغ نرسیده بود، پزشکان یکی از بیضه های او را برداشتند، بافت آن را به قطعات کوچک تقسیم کردند و در دمای بسیار پایین منجمد کردند. شانزده سال بعد، بخشی از همان بافت به بدن او بازگردانده شد.
چرا بافت بیضه پیش از بلوغ منجمد می شود؟
پسران پیش از بلوغ هنوز اسپرم بالغ تولید نمی کنند و به همین دلیل نمی توان مانند مردان بزرگسال، نمونه اسپرم آن ها را برای استفاده در آینده ذخیره کرد. با این حال، بافت بیضه آن ها حاوی سلول های بنیادی اسپرم ساز است که پس از بلوغ می توانند فرایند تولید اسپرم را آغاز کنند.
انجماد بافت بیضه با هدف حفظ این سلول های بنیادی انجام می شود. در این روش، مقدار کمی از بافت بیضه پیش از آغاز درمان آسیب رسان به باروری برداشته و در نیتروژن مایع نگهداری می شود. دمای نگهداری این نمونه ها حدود منفی ۱۹۶ درجه سانتی گراد است.
این روش بیشتر برای کودکانی در نظر گرفته می شود که قرار است تحت شیمی درمانی، پرتودرمانی یا پیوند سلول های بنیادی قرار بگیرند. با وجود استفاده چندین ساله از روش ذخیره سازی بافت، تا پیش از این مشخص نبود که آیا بافت منجمد شده می تواند پس از پیوند دوباره در بدن انسان به تولید اسپرم کامل منجر شود یا خیر. مرکز دانشگاهی بروکسل از سال ۲۰۰۲ برنامه حفظ بافت بیضه کودکان را آغاز کرده و تاکنون نمونه های بیش از ۱۴۰ پسر را ذخیره کرده است.
پیوند بافت بیضه چگونه انجام شد؟
پیوند انجام شده از نوع اتولوگ بود؛ یعنی بافت منجمد شده متعلق به خود بیمار بود و پس از ذوب شدن دوباره به بدن همان فرد بازگردانده شد. استفاده از بافت خود بیمار خطر واکنش ایمنی و پس زدن پیوند را به میزان زیادی کاهش می دهد.
پزشکان چهار قطعه از بافت را داخل بیضه باقی مانده بیمار و چهار قطعه دیگر را زیر پوست کیسه بیضه قرار دادند. انتخاب دو محل متفاوت به پژوهشگران اجازه داد بررسی کنند که کدام محیط برای رشد بافت، خون رسانی و تولید اسپرم مناسب تر است.
پس از پیوند، بیمار به مدت حدود یک سال تحت بررسی قرار گرفت. آزمایش خون، سنجش هورمون ها، سونوگرافی و آزمایش مایع منی در فاصله های مشخص انجام شد. در پایان این دوره، بافت های پیوندی برای بررسی دقیق تر از بدن خارج شدند.
آزمایش های آزمایشگاهی نشان داد دو قطعه ای که داخل بیضه قرار گرفته بودند، توانسته اند فرایند کامل اسپرم سازی را طی کنند و اسپرم بالغ تولید کنند. این نخستین بار است که پیوند بافت نابالغ بیضه منجمد شده در دوران کودکی، به تولید اسپرم در یک انسان بزرگسال منجر می شود.
آیا بیمار اکنون می تواند به صورت طبیعی صاحب فرزند شود؟
تولید اسپرم به معنای بازیابی کامل باروری طبیعی نیست. قطعات پیوند شده به مجاری انتقال اسپرم متصل نبودند و به همین دلیل، اسپرم های تولید شده نمی توانند به صورت طبیعی وارد مایع منی شوند.
پژوهشگران اسپرم های موجود در بافت را با روش نمونه برداری استخراج و برای استفاده احتمالی در آینده منجمد کردند. برای باروری، احتمالا باید از روش های کمک باروری مانند تزریق اسپرم به داخل تخمک یا لقاح آزمایشگاهی استفاده شود.
به گفته سرپرست پژوهش، اسپرم های جدا شده از نظر ظاهری طبیعی به نظر می رسیدند، اما هنوز مشخص نیست که آیا توانایی بارور کردن تخمک و ایجاد جنین سالم را دارند یا خیر. بیمار اکنون می تواند میان انجام پیوند دوباره برای تولید اسپرم بیشتر یا استفاده از اسپرم های ذخیره شده در فرایند لقاح آزمایشگاهی تصمیم بگیرد.
این روش برای چه بیمارانی مناسب است؟
پیوند بافت بیضه در مرحله فعلی بیشتر برای بیمارانی مناسب به نظر می رسد که به بیماری های غیر سرطانی مبتلا بوده اند و درمان آن ها خطر ناباروری داشته است. کم خونی داسی شکل، بعضی بیماری های خونی و اختلالاتی که به شیمی درمانی شدید نیاز دارند، از جمله موارد احتمالی هستند.
مهم ترین گروه هایی که ممکن است در آینده از این روش بهره ببرند عبارتند از:
- پسرانی که پیش از بلوغ تحت شیمی درمانی قرار می گیرند
- بیمارانی که به پرتودرمانی در ناحیه لگن نیاز دارند
- کودکان نیازمند پیوند مغز استخوان یا سلول بنیادی
- بیماران مبتلا به بعضی اختلالات خونی غیر سرطانی
- افرادی که بافت بیضه آن ها پیش از درمان ذخیره شده است
برای بیمارانی که به سرطان مبتلا بوده اند، نگرانی مهمی وجود دارد. ممکن است بافت ذخیره شده حاوی سلول های سرطانی پنهان باشد و پیوند دوباره آن، بیماری را به بدن بازگرداند. پژوهشگران به همین دلیل در حال توسعه روش هایی برای شناسایی و حذف سلول های بدخیم از بافت هستند.
امید تازه برای حفظ باروری کودکان بیمار
بسیاری از کودکانی که به کمک درمان های سنگین از سرطان یا بیماری های خونی نجات پیدا می کنند، در بزرگسالی با ناباروری روبه رو می شوند. برای پسران پیش از بلوغ، گزینه های حفظ باروری بسیار محدودتر از بزرگسالان است و انجماد بافت بیضه تاکنون بیشتر یک روش آزمایشی محسوب می شد.
موفقیت پژوهشگران بلژیکی نشان می دهد بافت نابالغ بیضه می تواند پس از شانزده سال انجماد زنده بماند، دوباره خون رسانی شود و فرایند تولید اسپرم را آغاز کند. این نتیجه می تواند برنامه های حفظ باروری کودکان را جدی تر و کاربردی تر کند.
بر اساس گزارش ها، بافت بیضه بیش از سه هزار بیمار در مراکز مختلف جهان ذخیره شده است. بسیاری از این بیماران اکنون به سن بزرگسالی نزدیک شده اند و ممکن است در آینده داوطلب استفاده از روش های پیوند یا تولید اسپرم در آزمایشگاه شوند.
جمع بندی
تولید اسپرم با استفاده از بافت بیضه منجمد شده در دوران کودکی، یکی از مهم ترین پیشرفت های اخیر در حوزه درمان ناباروری مردان و حفظ باروری کودکان است. در این روش، بافت متعلق به خود بیمار پس از شانزده سال انجماد به بدن او پیوند شد و توانست اسپرم بالغ تولید کند.
با این حال، هنوز نمی توان از بازگشت کامل باروری یا امکان فرزندآوری قطعی سخن گفت. توانایی اسپرم های تولید شده برای لقاح، ایمنی روش در بیماران سرطانی و احتمال موفقیت آن در افراد دیگر به بررسی های بیشتری نیاز دارد. اگر نتایج آینده این موفقیت را تایید کنند، انجماد بافت بیضه می تواند برای کودکانی که در معرض درمان های آسیب رسان به باروری قرار دارند، فرصتی واقعی برای داشتن فرزند بیولوژیکی در بزرگسالی فراهم کند.
بدون نظر! اولین نفر باشید