یادگیری زبان در نوزادان بسیار زودتر از زمانی آغاز می شود که نخستین کلمه خود را به زبان بیاورند. کودک از ماه های ابتدایی زندگی، به صدای اطرافیان، حرکات لب، حالت چهره و آهنگ گفتار توجه می کند و به تدریج الگوهای موجود در زبان را تشخیص می دهد. نتایج یک پژوهش تازه نشان می دهد تماس چشمی هنگام صحبت کردن می تواند به نوزاد کمک کند تا بخش های مهم گفتار را بهتر تشخیص دهد و برای یادگیری آن ها آماده شود.
بر اساس این مطالعه، زمانی که نوزاد چشم های فرد گوینده را به طور کامل مشاهده می کند، فعالیت مغزی او بیشتر با ریتم گفتار گوینده هماهنگ می شود. این هماهنگی مغزی احتمالا به کودک کمک می کند تشخیص دهد چه زمانی یک پیام برای او اهمیت دارد و باید توجه بیشتری به آن نشان دهد. پژوهشگران تاکید می کنند تماس چشمی تنها نشانه موثر نیست و عواملی مانند صدا زدن نام کودک، لبخند زدن و اشاره کردن نیز می توانند نقش مشابهی داشته باشند.
تماس چشمی چگونه به یادگیری زبان کمک می کند؟
تماس چشمی یکی از نخستین نشانه های ارتباط اجتماعی میان نوزاد و اطرافیان است. هنگامی که والد یا مراقب به کودک نگاه می کند و هم زمان با او حرف می زند، در واقع به او نشان می دهد که این پیام مستقیما برای او بیان می شود و ارزش توجه کردن دارد.
مغز نوزاد در محیطی پر از صدا، تصویر و حرکت قرار دارد و نمی تواند به همه محرک ها به یک اندازه توجه کند. نگاه مستقیم گوینده می تواند مانند یک علامت راهنما عمل کند و توجه کودک را به صدای همان فرد هدایت کند. این فرایند به کودک کمک می کند مرز میان واژه ها، ریتم جمله ها و الگوهای تکرار شونده زبان را بهتر دنبال کند.
پژوهش های قبلی نیز نشان داده بودند که تماس چشمی مستقیم می تواند هماهنگی فعالیت مغزی میان بزرگسال و نوزاد را افزایش دهد. با این حال، مطالعه جدید تلاش کرده است مشخص کند آیا این هماهنگی فقط نشانه توجه اجتماعی است یا واقعا با یادگیری زبان ارتباط دارد.
پژوهش روی یادگیری زبان نوزادان چگونه انجام شد؟
برای بررسی نقش تماس چشمی در یادگیری، پژوهشگران ۴۲ نوزاد با میانگین سنی حدود ۹ ماه را در بریتانیا و سنگاپور وارد مطالعه کردند. انتخاب شرکت کنندگان از دو محیط فرهنگی متفاوت، به پژوهشگران اجازه داد بررسی کنند که آیا نتیجه فقط به یک جامعه خاص محدود است یا در محیط های مختلف نیز دیده می شود.
نوزادان در جریان آزمایش به سه زبان ساختگی و بدون معنی گوش دادند. هر زبان همراه با ویدیوی فردی پخش می شد که عینک بر چشم داشت. در یک حالت، شیشه عینک کاملا شفاف بود و نوزاد می توانست چشم های گوینده را ببیند. در دو حالت دیگر، شیشه ها تا حدی تیره یا کاملا پوشیده بودند و مشاهده چشم ها دشوار یا غیر ممکن می شد.
پژوهشگران هنگام پخش ویدیوها، فعالیت مغزی نوزادان را ثبت کردند. سپس عبارت هایی از زبان های شنیده شده و چند عبارت تازه برای آن ها پخش شد تا مشخص شود نوزادان کدام الگوهای زبانی را آموخته اند. مقایسه واکنش کودکان به عبارت های آشنا و ناآشنا، تصویری از میزان یادگیری آن ها در اختیار محققان قرار داد.
همگام شدن امواج مغزی نوزاد و گوینده
یکی از مهم ترین یافته های مطالعه این بود که فعالیت مغزی نوزادان زمانی بیشتر با گوینده هماهنگ می شد که چشم های او کاملا قابل مشاهده بودند. وقتی شیشه عینک مانع دیدن چشم ها می شد، این هماهنگی کاهش پیدا می کرد و نشانه های یادگیری زبان نیز ضعیف تر بودند.
منظور از همگام شدن مغزها این نیست که نوزاد و بزرگسال دقیقا افکار مشابهی دارند. این اصطلاح به هماهنگ شدن ریتم بعضی از فعالیت های عصبی آن ها در جریان ارتباط اشاره می کند. چنین هماهنگی می تواند نشان دهد که هر دو نفر در یک بازه زمانی، به اطلاعات مشترکی توجه دارند.
نتایج همچنین نشان داد میزان هماهنگی میان فعالیت مغزی نوزاد و گوینده، توانایی پیش بینی یادگیری را بهتر از بررسی فعالیت مغز نوزاد به تنهایی داشت. به بیان ساده، کیفیت ارتباط میان کودک و گوینده ظاهرا از میزان فعالیت منفرد مغز کودک مهم تر بود. پژوهش های پیشین نیز ارتباط میان نگاه مستقیم و افزایش هماهنگی عصبی بزرگسال و نوزاد را گزارش کرده بودند.
نوزادان شنونده های منفعل نیستند
این پژوهش نشان می دهد نوزادان هر صدایی را که می شنوند به یک اندازه یاد نمی گیرند. آن ها از نشانه های اجتماعی برای انتخاب اطلاعات مهم استفاده می کنند و زمانی که احساس کنند کسی مستقیما با آن ها ارتباط برقرار می کند، توجه بیشتری نشان می دهند.
نوزادان حاضر در آزمایش هر سه زبان ساختگی را شنیده بودند، اما یادگیری آن ها در شرایطی بهتر بود که امکان مشاهده کامل چشم های گوینده وجود داشت. بنابراین تنها شنیدن مکرر صدا برای یادگیری کافی نبود و نحوه ارائه پیام نیز در انتخاب اطلاعات موثر بود.
حتی در مواقعی که نوزادان ظاهرا با دقت به صفحه نمایش نگاه می کردند، نبود تماس چشمی باعث می شد نشانه های یادگیری کاهش پیدا کند. این یافته یادآوری می کند که خیره شدن کودک به یک صفحه لزوما به معنای پردازش عمیق یا یادگیری محتوای آن نیست.
والدین چگونه هنگام صحبت با نوزاد رفتار کنند؟
نتایج این پژوهش به معنای آن نیست که والدین باید در تمام مدت صحبت، کودک را مجبور به تماس چشمی کنند. نوزادان گاهی برای استراحت، تنظیم هیجان یا توجه به محیط نگاه خود را بر می گردانند و این رفتار کاملا طبیعی است.
بهتر است والدین در لحظاتی که قصد آموزش یک واژه، معرفی یک شی یا بیان یک درخواست ساده را دارند، تلفن همراه را کنار بگذارند، روبروی کودک قرار بگیرند و با صدایی آرام و واضح صحبت کنند. نزدیک بودن چهره، استفاده از جمله های کوتاه و فرصت دادن به کودک برای پاسخ دادن نیز می تواند ارتباط را موثرتر کند.
چند روش ساده برای تقویت تعامل زبانی عبارتند از:
- هنگام صحبت در محدوده دید کودک قرار بگیرید.
- نام کودک را پیش از گفتن پیام صدا بزنید.
- درباره کاری که کودک انجام می دهد حرف بزنید.
- نام اشیا را هنگام نشان دادن آن ها تکرار کنید.
- پس از صحبت چند ثانیه برای واکنش کودک صبر کنید.
- به صداها و حرکات کودک پاسخ دهید.
- هنگام بازی، کتاب خواندن و غذا دادن با او گفتگو کنید.
- تلفن همراه و عوامل حواس پرتی را برای چند دقیقه کنار بگذارید.
جمع بندی
تماس چشمی هنگام صحبت با نوزاد می تواند مانند یک نشانه اجتماعی، توجه او را به پیام گوینده جلب کند و فعالیت مغزی او را با ریتم گفتار هماهنگ سازد. مطالعه انجام شده روی نوزادان در بریتانیا و سنگاپور نشان داد کودکان زمانی الگوهای زبان ساختگی را بهتر یاد گرفتند که چشم های گوینده را به طور کامل می دیدند.
با این حال، رشد زبان نتیجه یک عامل واحد نیست. صحبت کردن مداوم با کودک، پاسخ دادن به صداهای او، کتاب خواندن، بازی کردن، لبخند زدن، اشاره کردن و کاهش عوامل حواس پرتی همگی اهمیت دارند. تماس چشمی زمانی بیشترین فایده را دارد که بخشی از یک ارتباط طبیعی، آرام و دو طرفه باشد؛ ارتباطی که در آن کودک فقط شنونده نیست، بلکه یکی از دو عضو فعال گفتگو به شمار می رود.
بدون نظر! اولین نفر باشید