گلوکوزامین یکی از مکمل های شناخته شده برای درد و مشکلات مفصلی است و سال هاست بسیاری از افراد، به ویژه سالمندان، برای کنترل علائم آرتروز از آن استفاده می کنند. با این حال، یک مطالعه جدید که در ژورنال Nature Metabolism منتشر شده، ارتباطی نگران کننده میان مصرف گلوکوزامین و پیشرفت بیماری های شناختی نشان داده است.
گلوکوزامین چیست و چرا افراد آن را مصرف می کنند؟
گلوکوزامین ماده ای است که به طور طبیعی در بدن وجود دارد و در ساخت برخی مولکول های مرتبط با غضروف و بافت های مفصلی نقش دارد. این ماده به شکل مکمل غذایی، معمولا به صورت گلوکوزامین سولفات یا گلوکوزامین هیدروکلراید، برای کمک به علائم آرتروز و درد مفاصل مصرف می شود.
با وجود محبوبیت این مکمل، شواهد علمی درباره میزان اثربخشی آن قطعی نیست. بررسی های معتبر نشان داده اند که مطالعات مربوط به تاثیر گلوکوزامین بر درد و عملکرد مفاصل نتایج متناقضی داشته اند و برخی راهنماهای بالینی استفاده از آن را برای آرتروز توصیه نمی کنند.
مطالعه جدید درباره گلوکوزامین چه چیزی نشان داد؟
پژوهشگران دانشگاه فلوریدا برای بررسی ارتباط میان گلوکوزامین و بیماری آلزایمر، اطلاعات پرونده های پزشکی بیماران را بررسی کردند. این بخش از پژوهش شامل 24 هزار و 481 فرد مبتلا به آلزایمر یا سایر انواع زوال عقل و 41 هزار و 884 فرد مبتلا به اختلال شناختی خفیف بود.
حدود 8 درصد افراد در هر یک از گروه ها سابقه مصرف گلوکوزامین داشتند. پژوهشگران سپس پیامدهای سلامتی این افراد را با افرادی که سابقه مصرف گلوکوزامین نداشتند مقایسه کردند.
نتایج اصلی مطالعه شامل این موارد بود:
- در افراد مبتلا به آلزایمر و سایر زوال های عقل، مصرف گلوکوزامین با 25 درصد افزایش خطر مرگ در تحلیل های پژوهش همراه بود.
- در افراد مبتلا به اختلال شناختی خفیف، مصرف گلوکوزامین با 25 درصد افزایش در احتمال پیشرفت به آلزایمر همراه بود.
- در گروه مبتلا به اختلال شناختی خفیف، مصرف گلوکوزامین به طور معناداری با افزایش خطر مرگ همراه نبود.
- پژوهشگران پس از در نظر گرفتن عواملی مانند سن، جنسیت و برخی ویژگی های جمعیتی، همچنان این ارتباط را مشاهده کردند.
چرا ممکن است گلوکوزامین با پیشرفت آلزایمر ارتباط داشته باشد؟
برای توضیح این یافته، پژوهشگران به فرایندی به نام گلیکوزیلاسیون توجه کرده اند. در این فرایند، مولکول های قندی به پروتئین ها متصل می شوند و این تغییر می تواند بر نحوه عملکرد، انتقال و پایداری پروتئین ها تاثیر بگذارد.
گلوکوزامین نیز در مسیرهای متابولیکی مرتبط با تولید برخی از این ساختارهای قندی قرار دارد. پژوهشگران با استفاده از بررسی های متابولومیک و گلیکومیک در بافت مغز انسان و مدل های حیوانی، شواهدی از افزایش تولید گلیکان ها در مغز مبتلا به آلزایمر پیدا کردند.
به زبان ساده، فرضیه پژوهش این است که در مغز مبتلا به آلزایمر، فعالیت بیش از حد مسیرهای تولید این ساختارهای قندی ممکن است بخشی از اختلالات متابولیکی مرتبط با بیماری باشد. افزایش بیشتر این فعالیت در اثر مصرف گلوکوزامین ممکن است در شرایط خاص، روند بیماری را تشدید کند. با این حال، این سازوکار هنوز باید در مطالعات انسانی بیشتری بررسی شود.
آزمایش روی موش ها چه چیزی نشان داد؟
پژوهشگران برای بررسی دقیق تر این فرضیه، آزمایش هایی را روی موش های دارای ویژگی های شبیه بیماری آلزایمر انجام دادند. نتایج نشان داد کاهش فعالیت برخی آنزیم های دخیل در تولید گلیکان ها می تواند عملکرد شناختی این موش ها را بهبود دهد.
در مقابل، زمانی که موش های دارای علائم آلزایمر گلوکوزامین دریافت کردند، مشکلات حافظه آنها تشدید شد. نکته قابل توجه این بود که همین میزان مصرف در موش های سالم، تغییر قابل توجهی در عملکرد شناختی ایجاد نکرد.
این یافته باعث شده پژوهشگران احتمال دهند که وضعیت قبلی مغز و متابولیسم فرد ممکن است در نحوه واکنش به گلوکوزامین اهمیت داشته باشد. با این حال، نتیجه آزمایش روی موش ها را نمی توان مستقیما به انسان تعمیم داد.
آیا مصرف گلوکوزامین را باید متوقف کرد؟
نتایج این مطالعه به تنهایی دلیلی برای توقف خودسرانه مصرف گلوکوزامین در همه افراد نیست. مهم ترین محدودیت بخش انسانی پژوهش این است که پژوهشگران از پرونده های پزشکی گذشته استفاده کرده اند و مصرف مکمل را بر اساس اطلاعات ثبت شده در پرونده ها شناسایی کرده اند. بنابراین نمی توان با قطعیت گفت گلوکوزامین علت پیشرفت بیماری یا افزایش مرگ و میر بوده است.
از سوی دیگر، این مطالعه باید در کنار شواهد قبلی درباره خود گلوکوزامین دیده شود. طبق اطلاعات مرکز ملی سلامت مکمل و یکپارچه آمریکا، اثربخشی گلوکوزامین برای آرتروز همچنان محل اختلاف است و برخی راهنماهای بالینی استفاده از آن را توصیه نمی کنند. همچنین گلوکوزامین می تواند در برخی افراد بر قند خون تاثیر بگذارد و همراه با داروی رقیق کننده خون وارفارین، خطر خونریزی را افزایش دهد.
بنابراین افرادی که دچار اختلال شناختی خفیف، آلزایمر یا سایر انواع زوال عقل هستند و گلوکوزامین مصرف می کنند، بهتر است درباره ادامه مصرف آن با پزشک یا داروساز مشورت کنند، به ویژه اگر همزمان داروهای دیگری نیز مصرف می کنند.
آیا گلوکوزامین واقعا باعث آلزایمر می شود؟
در حال حاضر نمی توان چنین نتیجه ای گرفت. یافته های این پژوهش نشان می دهد میان مصرف گلوکوزامین و پیشرفت اختلالات شناختی در برخی گروه ها ارتباط آماری وجود دارد، اما اثبات علت و معلول به مطالعات بالینی آینده نیاز دارد.
اهمیت این تحقیق بیشتر از آن جهت است که یک مسیر متابولیکی جدید را به عنوان عامل احتمالی در پیشرفت آلزایمر مطرح می کند. پژوهشگران اکنون باید مشخص کنند آیا این ارتباط در جمعیت های مختلف نیز تکرار می شود و آیا عواملی مانند سن، وضعیت متابولیک، نوع بیماری شناختی، مقدار مصرف و مدت استفاده از گلوکوزامین می توانند بر این رابطه تاثیر بگذارند.
جمع بندی
گلوکوزامین سال هاست به عنوان مکملی برای سلامت مفاصل استفاده می شود، اما مطالعه جدید دانشگاه فلوریدا زنگ هشداری درباره احتمال ارتباط آن با پیشرفت آلزایمر و سایر زوال های عقل به صدا درآورده است. در این پژوهش، مصرف گلوکوزامین با افزایش احتمال پیشرفت از اختلال شناختی خفیف به آلزایمر و همچنین افزایش خطر مرگ در افراد مبتلا به زوال عقل همراه بود.
با این حال، هنوز نمی توان گفت گلوکوزامین عامل ایجاد یا تشدید آلزایمر است. نتایج انسانی این پژوهش مشاهده ای هستند و باید در مطالعات بالینی و جمعیت های مستقل تایید شوند.
این پژوهش با عنوان «Hyperglycosylation is a metabolic driver of Alzheimer’s disease» در ژوئن 2026 در ژورنال Nature Metabolism منتشر شده است.
بدون نظر! اولین نفر باشید