خبر مرگ یک کارمند آزمایشگاه تحقیقات ضد طاعون در ایرکوتسک روسیه، بار دیگر نام «طاعون» را به تیتر خبرها بازگرداند. از آنجا که این بیماری با یکی از مرگبارترین همه گیری های تاریخ، یعنی مرگ سیاه، گره خورده است، انتشار چنین خبری می تواند نگرانی زیادی ایجاد کند.
با این حال، میان یک مورد مشکوک و آغاز یک همه گیری فاصله زیادی وجود دارد. در حال حاضر علت مرگ این کارمند به طور رسمی طاعون اعلام نشده و شواهد قطعی درباره نشت باکتری یرسینیا پستیس از آزمایشگاه منتشر نشده است. سازمان جهانی بهداشت نیز خطر جهانی این وضعیت را بسیار پایین ارزیابی کرده است.
پس ماجرای روسیه دقیقا چیست و آیا واقعا باید نگران تکرار یک همه گیری مانند کرونا باشیم؟
ماجرای مرگ کارمند آزمایشگاه در روسیه چیست؟
موسسه تحقیقات ضد طاعون ایرکوتسک در سیبری روسیه یکی از مراکز تخصصی این کشور برای مطالعه و کنترل طاعون و سایر عوامل بیماری زا است. در روزهای اخیر، مرگ یک کارمند 28 ساله این مرکز پس از ابتلا به نوعی ذات الریه، توجه رسانه ها و نهادهای بهداشتی را به خود جلب کرد.
در پی این حادثه، افرادی که با فرد فوت شده در تماس بودند تحت نظارت و قرنطینه قرار گرفتند و در برخی مراکز درمانی منطقه نیز اقدامات احتیاطی انجام شد. با این حال، مقام های بهداشتی روسیه تاکنون ارتباط قطعی میان بیماری او و فعالیت آزمایشگاه یا نشت یک عامل بیماری زا را تایید نکرده اند. حتی آزمایش های انجام شده روی برخی افراد در تماس با او نیز شواهدی از ابتلا به طاعون نشان نداده است.
طاعون چیست و عامل آن کدام باکتری است؟
طاعون یک بیماری عفونی جدی است که توسط باکتری یرسینیا پستیس ایجاد می شود. این باکتری در چرخه طبیعی خود بیشتر در میان برخی پستانداران کوچک و کک های آلوده وجود دارد و انسان معمولا از طریق گزش کک آلوده، تماس با بافت یا مایعات بدن حیوان آلوده و در نوع ریوی از طریق ذرات تنفسی آلوده در معرض بیماری قرار می گیرد.
برخلاف تصور عمومی، طاعون فقط یک بیماری مربوط به کتاب های تاریخ نیست. این بیماری هنوز در برخی مناطق جهان وجود دارد، اما موارد انسانی آن در مقایسه با گذشته بسیار محدودتر است و امروزه در صورت تشخیص و درمان سریع، می توان آن را با آنتی بیوتیک درمان کرد.
سه شکل اصلی طاعون عبارتند از:
طاعون خیارکی
این شایع ترین شکل بیماری است و معمولا پس از گزش کک آلوده ایجاد می شود. باکتری از محل گزش وارد سیستم لنفاوی شده و باعث تورم و درد شدید یک یا چند غده لنفاوی می شود. این تورم که «خیارک» نام دارد، مهم ترین نشانه این نوع طاعون است. انتقال مستقیم آن از انسان به انسان بسیار نادر است.
طاعون سپتی سمیک
در این حالت، باکتری وارد جریان خون می شود و می تواند باعث عفونت شدید، آسیب اندام ها، خونریزی و آسیب بافتی شود. این نوع طاعون ممکن است در ادامه طاعون خیارکی ایجاد شود یا از ابتدا به صورت عفونت خونی بروز کند.
طاعون ریوی
طاعون ریوی شدیدترین و مسری ترین شکل بیماری است. این نوع می تواند در اثر گسترش عفونت به ریه ایجاد شود یا در برخی موارد مستقیما از طریق استنشاق ذرات تنفسی آلوده منتقل شود. فرد مبتلا به طاعون ریوی می تواند بیماری را از طریق ذرات تنفسی و تماس نزدیک به افراد دیگر منتقل کند.
علائم طاعون ریوی چیست؟
طاعون ریوی می تواند بسیار سریع پیشرفت کند و به همین دلیل تشخیص و درمان زودهنگام اهمیت زیادی دارد. علائم آن ممکن است در ابتدا شبیه برخی عفونت های شدید تنفسی باشد، اما وضعیت بیمار می تواند در مدت کوتاهی وخیم شود.
مهم ترین علائم طاعون ریوی شامل موارد زیر است:
- تب و لرز ناگهانی
- ضعف و خستگی شدید
- سردرد و بدن درد
- تنگی نفس
- درد قفسه سینه
- سرفه شدید
- وجود خون در خلط در برخی بیماران
- ذات الریه و افت سریع وضعیت عمومی
طبق اطلاعات جدید سازمان جهانی بهداشت، دوره نهفتگی طاعون معمولا یک تا هفت روز است، اما در طاعون ریوی ممکن است علائم بسیار سریع تر ظاهر شوند. اگر بیماری درمان نشود، می تواند ظرف مدت کوتاهی مرگبار باشد.
آیا طاعون ریوی می تواند مانند کرونا همه گیر شود؟
مقایسه طاعون ریوی با کووید 19 از نظر میزان انتقال، رفتار بیماری و شرایط همه گیری دقیق نیست. طاعون ریوی قابلیت انتقال انسان به انسان دارد، اما این انتقال معمولا به تماس نزدیک و پایدار با فرد مبتلا وابسته است.
مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری های آمریکا می گوید انتقال یرسینیا پستیس از طریق قطرات تنفسی بزرگ اتفاق می افتد و این ذرات مانند عوامل بیماری زایی که از مسیر هوابرد منتقل می شوند، برای مدت طولانی در هوا معلق نمی مانند. همچنین انتقال معمولا در فاصله نزدیک، حدود کمتر از دو متر، رخ می دهد.
یک بررسی از داده های تاریخی نیز عدد پایه انتقال یا R0 طاعون ریوی را حدود 1.18 برآورد کرده است. البته این عدد به شرایط شیوع، سرعت تشخیص، نوع تماس و اقدامات بهداشتی وابسته است و نباید آن را یک عدد ثابت برای همه موارد دانست.
بنابراین وجود یک مورد مشکوک در روسیه به تنهایی به معنای آغاز یک همه گیری جهانی نیست. در حادثه اخیر نیز مقام های بهداشتی اعلام کرده اند که افراد در تماس با بیمار تحت پایش قرار گرفته اند و تاکنون شواهدی از زنجیره گسترده انتقال طاعون گزارش نشده است.
طاعون چگونه درمان و کنترل می شود؟
یکی از مهم ترین تفاوت های طاعون امروزی با بیماری در قرون گذشته، وجود روش های تشخیصی و درمانی موثر است. طاعون یک عفونت باکتریایی است و در صورت تشخیص به موقع می توان از آنتی بیوتیک ها برای درمان آن استفاده کرد.
در موارد مشکوک، پزشکان معمولا نمونه هایی مانند خون، خلط یا نمونه مربوط به غده لنفاوی را برای بررسی آزمایشگاهی ارسال می کنند. اگر احتمال طاعون بالا باشد، درمان نباید تا زمان آماده شدن نتیجه نهایی آزمایش به تعویق بیفتد.
برای افراد دارای تماس نزدیک با بیمار مبتلا به طاعون ریوی نیز ممکن است داروی پیشگیرانه تجویز شود. CDC توصیه می کند افرادی که تماس نزدیک و طولانی با بیمار داشته اند، بسته به شرایط، تحت ارزیابی و پیشگیری دارویی قرار بگیرند.
واکسن هایی برای طاعون توسعه داده شده اند، اما واکسیناسیون عمومی در شرایط عادی توصیه نمی شود. سازمان جهانی بهداشت واکسن را بیشتر برای گروه هایی با خطر شغلی بالا، مانند برخی کارکنان آزمایشگاه یا نیروهای درمانی که به طور مداوم در معرض باکتری قرار دارند، در نظر می گیرد.
آیا باید نگران یک همه گیری جدید باشیم؟
در شرایط فعلی، شواهد موجود از آغاز یک همه گیری جهانی طاعون حمایت نمی کند. مهم ترین نکته این است که مرگ کارمند آزمایشگاه ایرکوتسک هنوز به طور رسمی به طاعون نسبت داده نشده و ادعای نشت باکتری از آزمایشگاه نیز تایید نشده است. سازمان جهانی بهداشت خطر جهانی این وضعیت را بسیار پایین ارزیابی کرده و بر ادامه پایش و بررسی اطلاعات تاکید دارد.
طاعون بیماری جدی و بالقوه مرگباری است و نباید خطر آن را دست کم گرفت، اما شرایط امروز با قرن چهاردهم تفاوت اساسی دارد. عامل بیماری شناخته شده است، روش های تشخیص وجود دارد، آنتی بیوتیک های موثر در دسترس هستند و برای افراد در معرض خطر می توان اقدامات پیشگیرانه انجام داد.
نتیجه گیری
خبر مربوط به ایرکوتسک بیش از آنکه نشانه قطعی یک همه گیری جدید باشد، نمونه ای از اهمیت نظارت بر بیماری های عفونی و واکنش سریع به موارد مشکوک است. هنوز مشخص نیست بیماری کارمند فوت شده دقیقا چه بوده و هیچ مدرک قطعی برای تایید نشت طاعون از آزمایشگاه منتشر نشده است.
بنابراین در شرایط فعلی، دلیلی برای تصور تکرار همه گیری کووید 19 وجود ندارد. با این حال، بررسی دقیق چنین حوادثی ضروری است، زیرا تشخیص سریع و کنترل تماس ها می تواند در صورت تایید یک بیماری خطرناک، از شکل گیری زنجیره انتقال جلوگیری کند.
بدون نظر! اولین نفر باشید