بی خوابی فقط به معنای دیر خوابیدن یا بیدار شدن در طول شب نیست. وقتی اختلال خواب به شکل مزمن ادامه پیدا کند، می تواند کیفیت زندگی، عملکرد روزانه و سلامت عمومی فرد را تحت تاثیر قرار دهد. حالا یافته های یک پژوهش جدید از دانشگاه کالیفرنیا، لس آنجلس، UCLA، نشان می دهد که درمان بی خوابی ممکن است فراتر از بهبود خواب عمل کند و با تغییراتی در سرعت پیری زیستی بدن نیز ارتباط داشته باشد.
این مطالعه که در سال 2026 در مجله علمی The Lancet Healthy Longevity منتشر شده، اثر درمان شناختی رفتاری بی خوابی یا CBT-I را بر شاخص های مرتبط با پیری زیستی در افراد بالای 60 سال بررسی کرده است. نتایج امیدوار کننده هستند، اما هنوز نمی توان بر اساس آنها گفت که درمان بی خوابی به طور قطعی باعث افزایش طول عمر یا متوقف شدن روند پیری می شود.
پژوهش درباره تاثیر درمان بی خوابی بر پیری زیستی چه می گوید؟
پژوهشگران UCLA داده های مربوط به یک کارآزمایی بالینی تصادفی شده را دوباره بررسی کردند. مطالعه اصلی 291 فرد 60 ساله و بالاتر مبتلا به اختلال بی خوابی را در بر می گرفت. با این حال، برای تحلیل مربوط به پیری زیستی، تنها افرادی وارد بررسی شدند که نمونه های خونی کامل و قابل استفاده در ابتدا و مرحله پیگیری داشتند.
در نهایت، اطلاعات 92 نفر مورد تحلیل قرار گرفت. این افراد به صورت تصادفی در دو گروه قرار گرفته بودند: یک گروه درمان شناختی رفتاری برای بی خوابی دریافت کرد و گروه دیگر تحت آموزش های مربوط به خواب یا Sleep Education Therapy قرار گرفت.
پیگیری افراد حدود 20 تا 39 ماه پس از شروع مطالعه انجام شد و پژوهشگران با استفاده از نمونه های خون و بررسی الگوهای متیلاسیون DNA، چند شاخص مرتبط با سن و سرعت پیری زیستی را اندازه گیری کردند.
پیری زیستی چیست و چه تفاوتی با سن شناسنامه ای دارد؟
سن شناسنامه ای فقط تعداد سال هایی را نشان می دهد که از زمان تولد یک فرد گذشته است. اما پیری زیستی تلاش می کند وضعیت واقعی تر بدن را از نظر برخی تغییرات سلولی و فیزیولوژیکی بررسی کند. به همین دلیل ممکن است دو فرد هم سن، از نظر برخی شاخص های زیستی در وضعیت متفاوتی قرار داشته باشند.
در این پژوهش، محققان از ساعت های اپی ژنتیک برای بررسی پیری استفاده کردند. این ابزارها با بررسی تغییرات خاصی در DNA، اطلاعاتی درباره روند پیری زیستی ارائه می دهند. یکی از شاخص های مورد استفاده در این مطالعه DunedinPACE بود که به جای تمرکز صرف بر سن زیستی، سرعت تغییرات مرتبط با پیری را اندازه گیری می کند.
البته این شاخص ها معادل «سن واقعی بدن» به معنای دقیق و قطعی نیستند. آنها ابزارهای پژوهشی هستند که برای بررسی الگوهای مرتبط با پیری زیستی استفاده می شوند و باید نتایج آنها در کنار سایر شواهد علمی تفسیر شود.
درمان شناختی رفتاری بی خوابی چگونه انجام می شود؟
CBT-I یا درمان شناختی رفتاری برای بی خوابی، یکی از روش های شناخته شده برای درمان اختلال بی خوابی مزمن است. این روش برخلاف تصور رایج، فقط توصیه هایی مانند زودتر خوابیدن یا کمتر استفاده کردن از تلفن همراه نیست. CBT-I روی افکار، رفتارها و الگوهایی تمرکز می کند که می توانند بی خوابی را حفظ یا تشدید کنند.
این درمان معمولا چند بخش مختلف دارد و با توجه به شرایط فرد تنظیم می شود. از جمله اجزای رایج آن می توان به موارد زیر اشاره کرد:
- اصلاح افکار و باورهای ناکارآمد درباره خواب
- تنظیم زمان حضور در تخت و خواب
- استفاده از روش کنترل محرک برای ایجاد ارتباط مناسب تر میان تخت و خواب
- آموزش روش های کاهش برانگیختگی و آرام سازی
- بررسی و اصلاح برخی عادت های مرتبط با خواب
- استفاده از ثبت و بررسی الگوی خواب برای ارزیابی روند درمان
راهنمای آکادمی پزشکی خواب آمریکا نیز CBT-I چند جزئی را برای درمان اختلال بی خوابی مزمن در بزرگسالان به شدت توصیه می کند. راهنمای سال 2025 وزارت امور کهنه سربازان و وزارت دفاع آمریکا نیز ارائه CBT-I را توصیه کرده و آن را در مقایسه با درمان دارویی به عنوان گزینه اولیه در نظر می گیرد.
نتایج پژوهش درباره کند شدن پیری زیستی چه بود؟
مهم ترین یافته پژوهش این بود که افرادی که CBT-I دریافت کرده بودند، در مقایسه با گروه آموزش خواب، کاهش معناداری در سرعت پیری زیستی بر اساس شاخص DunedinPACE نشان دادند. میزان این تفاوت در تحلیل آماری برابر با 0.02- بود و فاصله اطمینان 95 درصدی آن از 0.04- تا 0.01- گزارش شد.
اما تمام شاخص های پیری چنین نتیجه ای نشان ندادند. در دو شاخص دیگر، یعنی GrimAge و PCPhenoAge، تفاوت میان دو گروه از نظر آماری معنادار نبود. این نکته اهمیت زیادی دارد، زیرا نشان می دهد نتیجه پژوهش را نباید به شکل ساده به این صورت بیان کرد که «درمان بی خوابی باعث جوان شدن بدن می شود».
از طرف دیگر، درمان CBT-I از نظر خود بی خوابی نیز نتایج بهتری داشت. در تحلیل مورد نظر، 34 درصد از افراد گروه CBT-I بهبود کامل یا فروکش کردن بی خوابی را تجربه کردند، در حالی که این میزان در گروه آموزش خواب 13 درصد بود.
چرا خواب می تواند با روند پیری ارتباط داشته باشد؟
خواب بخش مهمی از فرایندهای ترمیمی و تنظیمی بدن است و اختلال خواب مزمن با طیف گسترده ای از پیامدهای نامطلوب سلامتی ارتباط دارد. به همین دلیل، پژوهشگران در سال های اخیر توجه بیشتری به ارتباط میان کیفیت خواب، سلامت متابولیک، عملکرد شناختی، التهاب و روند پیری نشان داده اند.
با این حال، ارتباط میان دو پدیده لزوما به معنای رابطه علت و معلولی نیست. ممکن است بی خوابی بر برخی فرایندهای مرتبط با پیری اثر بگذارد، اما از سوی دیگر عوامل مختلفی مانند بیماری های زمینه ای، استرس، فعالیت بدنی، شرایط اجتماعی و سایر ویژگی های سبک زندگی نیز می توانند هم بر خواب و هم بر سلامت در دوران سالمندی اثر داشته باشند.
پژوهش جدید UCLA اهمیت بیشتری دارد، زیرا داده های آن از یک کارآزمایی تصادفی شده به دست آمده است. با این وجود، این تحلیل همچنان یک تحلیل ثانویه با حجم نمونه محدود است و برای اثبات اثر مستقیم درمان بی خوابی بر پیری زیستی، به مطالعات بیشتری نیاز است.
آیا می توان گفت درمان بی خوابی باعث افزایش طول عمر می شود؟
پاسخ فعلی این است که هنوز شواهد کافی برای چنین نتیجه ای وجود ندارد. پژوهش UCLA نشان داده است که CBT-I با کاهش سرعت پیری زیستی بر اساس یکی از شاخص های اپی ژنتیک، یعنی DunedinPACE، ارتباط داشته است. اما این موضوع با اثبات افزایش طول عمر انسان تفاوت دارد.
پژوهشگران نیز بر همین موضوع تاکید کرده اند و انجام مطالعات بزرگ تر و چند مرکزی را برای بررسی این ارتباط ضروری دانسته اند. همچنین مشخص نیست که آیا درمان های دیگر بی خوابی، از جمله برخی داروها یا روش هایی مانند تای چی، می توانند اثر مشابهی بر شاخص های پیری داشته باشند یا خیر.
بدون نظر! اولین نفر باشید