تب یکی از واکنشهای رایج بدن به بیماریها و عفونتها است، اما گاهی دماسنج عدد بالایی نشان میدهد بدون اینکه هیچ عفونتی در بدن وجود داشته باشد. این وضعیت که به آن «تب روانتنی» یا هایپرترمی عملکردی گفته میشود، ارتباط مستقیم با استرس و فشارهای روانی دارد و میتواند افراد را دچار نگرانی و سردرگمی کند. در این مقاله به بررسی علل، علائم و روشهای مدیریت این نوع تب میپردازیم تا هم بیماران و هم خانوادهها بتوانند آن را بهتر درک کنند.
تب روان تنی چیست و چرا ایجاد می شود؟
تب روانتنی نوعی واکنش فیزیولوژیک بدن است که در پاسخ به تنشهای عاطفی یا استرس مزمن رخ میدهد. برخلاف تبهای معمولی، این تب ناشی از ویروس، باکتری یا هرگونه عفونت نیست و بدن تنها با سیگنالهای ذهنی و عصبی خود، دمای خود را افزایش میدهد.
در واقع، مغز در این وضعیت به نوعی «ترموستات فریبخورده» تبدیل میشود. هیپوتالاموس، مرکز تنظیم دمای بدن، به دلیل فشارهای روانی و استرسهای مداوم، تصور میکند بالا رفتن دما برای محافظت از بدن ضروری است. این فرآیند، نمونهای از اختلالات سوماتوفورم یا «تنیسازی ذهن» است؛ یعنی فشار روانی به شکل فیزیکی بروز پیدا میکند.
علائم و نشانه های تب روان تنی
تب روانتنی میتواند به دو شکل اصلی ظاهر شود:
- تب حاد و ناگهانی: در مواجهه با یک شوک شدید، مانند حادثه ناگهانی یا سخنرانی عمومی، دمای بدن ممکن است به سرعت تا ۴۰ درجه سانتیگراد افزایش یابد.
- تب مزمن و خفیف: در افرادی که تحت استرسهای طولانیمدت قرار دارند، دمای بدن معمولاً بین ۳۷.۳ تا ۳۸ درجه در نوسان است و ممکن است ماهها یا حتی سالها ادامه داشته باشد.
علاوه بر تب، علائم دیگری نیز مشاهده میشود که در تبهای عفونی شایع نیستند، از جمله:
- خستگی مفرط و بیحالی
- تنش عضلانی و سردردهای تنشی
- بیاشتهایی و دردهای شکمی عصبی
- تپش قلب و گرگرفتگی بدون لرز شدید
این علائم به وضوح نشان میدهند که منشأ تب، عصبی و روانی است نه عفونی.
چرا مغز دستور داغ شدن بدن می دهد؟
پدیده تب روانتنی نشاندهنده ارتباط مستقیم ذهن و بدن است. در تب عفونی، سیستم ایمنی با تولید پیروژنها هیپوتالاموس را تحریک میکند، اما در تب روانتنی فرآیند متفاوت است:
- فعالسازی سیستم سمپاتیک: استرس مزمن باعث ترشح هورمونهای آدرنالین و نوراپینفرین میشود که متابولیسم بافت چربی قهوهای را افزایش داده و حرارت تولید میکند.
- اختلال در ترموستات مغز: هیپوتالاموس دچار تغییر در نقطه تنظیم دما (Set Point) شده و دمای بالاتر را برای دفاع در برابر فشارهای روانی ضروری میپندارد.
- ترومای سرکوبشده: انرژی روانی که فرد قادر به ابراز آن نیست، ممکن است به شکل تب ظاهر شود تا فشار روانی تخلیه گردد.
تشخیص تب روان تنی
تشخیص این نوع تب معمولاً به صورت «ردیابی» انجام میشود؛ یعنی ابتدا باید تمام علل پزشکی احتمالی حذف شوند:
- عفونتهای پنهان مانند عفونت ادراری یا سینوزیت
- اختلالات تیروئیدی
- بیماریهای خودایمنی
- برخی سرطانها
یک شاخص کلیدی این است که تب روانتنی اغلب به داروهای رایج کاهشدهنده تب مانند استامینوفن و ایبوپروفن پاسخ نمیدهد، زیرا منشأ آن التهاب بیولوژیک نیست.
روش های درمان و مدیریت تب روان تنی
مدیریت تب روانتنی ترکیبی از دارودرمانی، رواندرمانی و تغییر سبک زندگی است:
- دارودرمانی: استفاده از داروهای ضداضطراب و تنظیمکننده سیستم عصبی میتواند فعالیت سمپاتیک بدن را کاهش داده و دما را به حالت طبیعی برگرداند.
- رواندرمانی (CBT): درمان شناختی رفتاری کمک میکند محرکهای استرسزا شناسایی شوند و پاسخ ذهنی به آنها تغییر کند.
- تکنیکهای آرامسازی: تنفس عمیق، مدیتیشن و تمرینات کششی به کاهش فعالیت عصبی و آرامش هیپوتالاموس کمک میکنند.
- تغییر سبک زندگی: کاهش مصرف کافئین و محرکها، تنظیم ساعت خواب و ورزش منظم، حساسیت سیستم عصبی را کاهش میدهد و احتمال بروز تب روانتنی را کاهش میدهد.
نکات تکمیلی و پیشگیری
- تب در کودکان: این تب واقعی است و نباید به تمارض نسبت داده شود.
- تفاوت جنسیتی: تب روانتنی در زنان جوان به دلیل حساسیتهای بیولوژیک و اجتماعی نسبت به استرس کمی شایعتر است.
- خطر مزمن شدن: اگر درمان نشود، ممکن است منجر به سندرم خستگی مزمن شود و فرد همواره احساس ناخوشی داشته باشد.
نتیجه گیری
تب روانتنی نشاندهنده اهمیت توجه به سلامت روان و اثر آن بر بدن است. در شرایطی که دمای بدن بالا میرود اما هیچ علت پزشکی مشخصی ندارد، بهترین راهکار توجه به مدیریت استرس و ایجاد آرامش است. استراحت کافی، گفتوگوهای حمایتی و تکنیکهای رواندرمانی میتوانند مانند تببُر طبیعی عمل کنند و سلامت ذهن و بدن را همزمان حفظ نمایند.
بدون نظر! اولین نفر باشید