کشف ۸ ردپای ژنتیکی سرطان پروستات؛ آیا تشخیص تومورهای پرخطر زودتر ممکن می شود؟

سرطان پروستات یکی از شایع ترین سرطان ها در میان مردان است، اما رفتار همه تومورهای پروستات یکسان نیست. بعضی از تومورها رشد آهسته ای دارند و ممکن است سال ها بدون ایجاد مشکل جدی باقی بمانند، در حالی که برخی دیگر تهاجمی تر هستند و می توانند به خارج از غده پروستات گسترش پیدا کنند.

یکی از چالش های مهم در تشخیص و درمان این بیماری، تشخیص تفاوت میان این دو گروه است. پژوهشگران در یک مطالعه بین المللی، با بررسی تغییرات ژنتیکی موجود در بافت تومور، به سرنخ هایی دست یافته اند که ممکن است در آینده به شناسایی سرطان های پرخطر و انتخاب درمان مناسب تر کمک کند.

دانشمندان ۸ ردپای ژنتیکی مرتبط با سرطان پروستات پیدا کردند

پژوهشگران در این مطالعه نمونه های بافت تومور نزدیک به هزار بیمار مبتلا به سرطان پروستات را بررسی کردند. هدف آنها فقط پیدا کردن ژن های خاصی که مستقیما در ایجاد سرطان نقش دارند نبود؛ بلکه آنها به دنبال الگوهای گسترده تری در DNA بودند که می توانستند اطلاعاتی درباره چگونگی شکل گیری و پیشرفت سرطان ارائه دهند.

نتایج نشان داد که هشت الگوی ژنتیکی مشخص با بخش بزرگی از موارد سرطان پروستات ارتباط دارند و این الگوها در مجموع می توانند حدود ۸۵ درصد از سرطان های بررسی شده را توضیح دهند.

اهمیت این یافته در این است که چنین الگوهایی ممکن است اطلاعات بیشتری درباره رفتار تومور در اختیار پزشکان قرار دهند؛ اطلاعاتی که تنها با بررسی معمول سلول های سرطانی همیشه قابل مشاهده نیست.

ردپای ژنتیکی چیست و چرا برای سرطان اهمیت دارد؟

ردپای ژنتیکی را می توان نوعی اثر باقی مانده از فرایندهایی دانست که در طول شکل گیری و رشد سلول سرطانی روی DNA اتفاق افتاده اند. سلول های سرطانی در مسیر تبدیل شدن به سلول های غیر طبیعی، تغییرات مختلفی در ماده ژنتیکی خود پیدا می کنند و بخشی از این تغییرات می تواند به شکل الگوهای قابل شناسایی در سراسر ژنوم باقی بماند.

پژوهشگران برای توضیح این مفهوم، آن را به بررسی صحنه جرم تشبیه کرده اند. همان طور که کارشناسان از روی ردپاها و شواهد موجود در یک صحنه تلاش می کنند بفهمند چه اتفاقی افتاده است، دانشمندان نیز می توانند از روی ردپاهای ژنتیکی درباره فرایندهایی که در شکل گیری یک تومور نقش داشته اند اطلاعات به دست آورند.

به این ترتیب، به جای اینکه تنها یک ژن خاص به عنوان عامل احتمالی سرطان بررسی شود، مجموعه تغییرات موجود در DNA می تواند تصویری گسترده تر از تاریخچه ژنتیکی تومور ارائه کند.

چهار ردپای ژنتیکی با سرطان تهاجمی تر ارتباط داشتند

یکی از مهم ترین نتایج این پژوهش، شناسایی ارتباط میان چهار مورد از هشت الگوی ژنتیکی و رفتار تهاجمی تر تومور بود. بر اساس یافته های مطالعه، وجود این الگوها با احتمال بیشتر گسترش سرطان در خارج از پروستات ارتباط داشت.

این موضوع اهمیت زیادی دارد، زیرا گسترش سرطان به بافت ها یا اندام های دیگر یکی از عوامل مهم در تعیین شدت بیماری و انتخاب روش درمان است. البته وجود یک ردپای ژنتیکی به خودی خود به معنای قطعی بودن پیشرفت سرطان نیست، بلکه می تواند به عنوان یک نشانه برای ارزیابی بهتر خطر مورد توجه قرار گیرد.

این ارتباط به ویژه در تومورهایی مشاهده شد که تحت تاثیر هورمون های جنسی مردانه، از جمله تستوسترون، قرار داشتند. این یافته می تواند به درک بهتر رابطه میان تغییرات ژنتیکی و مسیرهای هورمونی در سرطان پروستات کمک کند.

خطا در همانندسازی DNA ممکن است نقش مهمی داشته باشد

بخش دیگری از یافته های این پژوهش به فرایند همانندسازی DNA مربوط می شود. DNA پیش از تقسیم سلول باید کپی شود و این فرایند همیشه بدون خطا انجام نمی شود. گاهی خطاهایی در هنگام کپی شدن DNA ایجاد می شود که اگر به درستی اصلاح نشوند، می توانند در طول زمان به تغییرات ژنتیکی منجر شوند.

پژوهشگران دریافتند که چنین خطاهایی ممکن است در شکل گیری سرطان پروستات نقش مهم تری نسبت به آنچه پیش از این تصور می شد داشته باشند. بر اساس نتایج گزارش شده، حدود یک سوم تومورهای بررسی شده با آسیب هایی ارتباط داشتند که هنگام کپی شدن DNA ایجاد می شوند.

شناخت این فرایندها می تواند به پژوهشگران کمک کند بفهمند چرا برخی سلول های پروستات به سمت سرطانی شدن حرکت می کنند و چه تغییراتی باعث می شود بعضی تومورها رفتار تهاجمی تری پیدا کنند.

ردپاهای ژنتیکی چگونه می توانند به درمان سرطان کمک کنند؟

یکی از کاربردهای احتمالی این یافته ها، استفاده از اطلاعات ژنتیکی برای پیش بینی رفتار سرطان و شخصی سازی درمان است. در سرطان پروستات، همه بیماران به یک شکل به درمان پاسخ نمی دهند و انتخاب روش درمان به عواملی مانند مرحله بیماری، ویژگی های تومور و وضعیت کلی بیمار بستگی دارد.

اگر در مطالعات آینده مشخص شود که بعضی از ردپاهای ژنتیکی با پاسخ بهتر یا ضعیف تر به یک درمان خاص ارتباط دارند، پزشکان می توانند از این اطلاعات در تصمیم گیری درمانی استفاده کنند.

برای مثال، ممکن است در آینده بتوان بر اساس ویژگی های ژنتیکی تومور، احتمال پاسخ یک بیمار مبتلا به سرطان پیشرفته به شیمی درمانی یا درمان هورمونی را بهتر ارزیابی کرد. چنین رویکردی در نهایت می تواند به سمت درمان دقیق تر و متناسب با ویژگی های هر بیمار حرکت کند.

نتیجه گیری

شناسایی هشت ردپای ژنتیکی مرتبط با بخش بزرگی از سرطان های پروستات، چشم انداز تازه ای برای مطالعه رفتار این بیماری ایجاد کرده است. ارتباط چهار مورد از این الگوها با تومورهای تهاجمی تر و احتمال گسترش سرطان، از مهم ترین یافته های این پژوهش محسوب می شود.

با این حال، این نتایج هنوز در مرحله پژوهشی قرار دارند و نمی توان بر اساس آنها برای بیماران به صورت روتین تصمیم درمانی گرفت. تایید یافته ها در گروه های بزرگ تر و مطالعات بالینی ضروری است.

اگر تحقیقات آینده این ارتباط ها را تایید کنند، تحلیل ردپاهای ژنتیکی می تواند در کنار سایر اطلاعات بالینی و آزمایشگاهی، به پزشکان کمک کند تا خطر پیشرفت سرطان پروستات را دقیق تر ارزیابی کرده و در آینده درمان هایی متناسب تر با ویژگی های هر تومور انتخاب کنند.

این پژوهش در ژورنال Nature منتشر شده است.