سرگیجه یکی از شایع ترین دلایل مراجعه افراد به پزشک و اورژانس است، اما برخلاف تصور بسیاری از مردم، خود یک بیماری محسوب نمی شود. این علامت می تواند از یک مشکل ساده در گوش داخلی تا بیماری های مهم مغز و اعصاب یا حتی اختلالات قلبی و عروقی ناشی شود. به همین دلیل، تشخیص صحیح علت سرگیجه اهمیت زیادی دارد و نباید همه موارد را بی خطر یا برعکس، نشانه سکته مغزی دانست.
شناخت علائم، عوامل خطر و نشانه های هشدار دهنده به افراد کمک می کند تا در زمان مناسب به پزشک مراجعه کنند و از عوارض احتمالی پیشگیری شود.
سرگیجه چیست و چرا ایجاد می شود؟
سرگیجه از نظر پزشکی به احساس کاذب چرخش خود فرد یا محیط اطراف گفته می شود. با این حال، بسیاری از افراد احساس سبکی سر، سیاهی رفتن چشم، عدم تعادل یا احساس شناور بودن را نیز سرگیجه می نامند، در حالی که هر کدام می توانند علت متفاوتی داشته باشند.
پزشک برای تشخیص علت، ابتدا تلاش می کند مشخص کند بیمار دقیقا چه احساسی را تجربه می کند. پاسخ به سوال هایی مانند مدت زمان حمله، شرایط شروع علائم، عوامل تشدید کننده و وجود علائم همراه، نقش مهمی در رسیدن به تشخیص صحیح دارد.
به طور کلی، سرگیجه ممکن است به دلیل اختلال در گوش داخلی، سیستم عصبی، مشکلات گردش خون، بیماری های متابولیک یا حتی برخی داروها ایجاد شود.
انواع سرگیجه
سرگیجه بر اساس محل ایجاد اختلال، به دو گروه اصلی تقسیم می شود. شناخت این دو نوع به پزشک کمک می کند تا مسیر بررسی و درمان را بهتر انتخاب کند.
سرگیجه محیطی
این نوع، شایع ترین علت سرگیجه است و معمولا از گوش داخلی یا عصب تعادل منشا می گیرد. بیشتر بیماران دچار احساس شدید چرخش، تهوع و گاهی استفراغ می شوند، اما معمولا قدرت عضلات و عملکرد مغز طبیعی باقی می ماند.
مهم ترین علل سرگیجه محیطی عبارتند از:
- سرگیجه وضعیتی حمله ای خوش خیم (BPPV)
- التهاب عصب تعادل
- بیماری منییر
- عفونت های گوش داخلی
- آسیب های گوش داخلی
سرگیجه مرکزی
این نوع سرگیجه به دلیل اختلال در مغز یا سیستم عصبی مرکزی ایجاد می شود و نسبت به نوع محیطی شیوع کمتری دارد، اما معمولا اهمیت بیشتری دارد زیرا ممکن است ناشی از بیماری های جدی باشد.
مهم ترین علل سرگیجه مرکزی شامل موارد زیر است:
- سکته مغزی
- میگرن دهلیزی
- بیماری ام اس
- تومورهای مغزی
- التهاب های مغزی
- آسیب های مغز
علائم همراه سرگیجه
سرگیجه معمولا به تنهایی ظاهر نمی شود و علائم همراه آن می توانند سرنخ مهمی درباره علت بیماری در اختیار پزشک قرار دهند. نوع، شدت و مدت این علائم در افراد مختلف متفاوت است.
شایع ترین علائم همراه سرگیجه عبارتند از:
- احساس چرخش محیط یا بدن
- عدم تعادل هنگام ایستادن یا راه رفتن
- تهوع و استفراغ
- تعریق
- احساس پری گوش
- وزوز گوش
- کاهش شنوایی
- تاری دید
- احساس ناپایداری
وجود علائمی مانند کاهش شنوایی یا وزوز گوش بیشتر به نفع بیماری های گوش داخلی است، در حالی که اختلالات عصبی می توانند با مشکلات دیگری مانند دوبینی یا اختلال گفتار همراه باشند.
مهم ترین علت های سرگیجه
دلایل ایجاد سرگیجه بسیار متنوع هستند و از مشکلات ساده تا بیماری های جدی را در بر می گیرند. به همین دلیل، درمان تنها زمانی موثر خواهد بود که علت اصلی به درستی تشخیص داده شود.
از مهم ترین علت های سرگیجه می توان به موارد زیر اشاره کرد:
- سرگیجه وضعیتی حمله ای خوش خیم
- التهاب عصب تعادل
- بیماری منییر
- میگرن دهلیزی
- افت فشار خون
- کم آبی بدن
- کم خونی
- کاهش قند خون
- عوارض جانبی بعضی داروها
- اضطراب و حملات پانیک
- سکته مغزی
- بیماری های قلبی
- اختلالات ریتم قلب
چه افرادی بیشتر در معرض سرگیجه هستند؟
اگرچه سرگیجه ممکن است در هر سنی ایجاد شود، اما بعضی افراد بیشتر از دیگران در معرض ابتلا قرار دارند. افزایش سن و وجود بیماری های زمینه ای، احتمال بروز این مشکل را افزایش می دهد.
افراد پرخطر شامل گروه های زیر هستند:
- سالمندان
- افراد مبتلا به فشار خون
- بیماران دیابتی
- افراد دارای چربی خون بالا
- مبتلایان به بیماری های قلبی
- افراد مبتلا به میگرن
- کسانی که سابقه بیماری های گوش داخلی دارند
- افرادی که چند داروی مختلف مصرف می کنند
- افراد مبتلا به کم آبی مزمن
علائم هشدار دهنده سرگیجه
بیشتر موارد سرگیجه خطرناک نیستند، اما گاهی ممکن است نشانه سکته مغزی یا یک بیماری جدی عصبی باشند. در چنین شرایطی مراجعه فوری به اورژانس اهمیت زیادی دارد، زیرا تاخیر در درمان می تواند پیامدهای جبران ناپذیری ایجاد کند.
در صورت مشاهده علائم زیر باید بلافاصله به اورژانس مراجعه شود:
- اختلال در گفتار
- ضعف یا بی حسی یک سمت بدن
- دوبینی یا کاهش ناگهانی بینایی
- اختلال شدید در راه رفتن
- کاهش سطح هوشیاری
- سردرد بسیار شدید و ناگهانی
- بی هوشی
- درد شدید قفسه سینه
- تپش قلب شدید همراه با سرگیجه
به ویژه اگر این علائم به طور ناگهانی ایجاد شوند، احتمال سکته مغزی یا سایر بیماری های اورژانسی باید بررسی شود.
تشخیص سرگیجه چگونه انجام می شود؟
تشخیص علت سرگیجه تنها با انجام ام آر آی یا سی تی اسکن امکان پذیر نیست. در واقع، مهم ترین بخش تشخیص، شرح حال دقیق بیمار و معاینه فیزیکی است.
پزشک معمولا موارد زیر را بررسی می کند:
- زمان شروع علائم
- مدت هر حمله
- ارتباط سرگیجه با تغییر وضعیت بدن
- بیماری های زمینه ای
- داروهای مصرفی
- معاینه عصبی
- بررسی حرکات چشم
- ارزیابی تعادل
در صورت نیاز، ممکن است آزمایش خون، تست های شنوایی، بررسی عملکرد گوش داخلی، نوار قلب، ام آر آی یا سی تی اسکن نیز درخواست شود. این آزمایش ها تنها زمانی انجام می شوند که پزشک به علت خاصی مشکوک باشد.
درمان سرگیجه
درمان سرگیجه کاملا به علت ایجاد کننده آن بستگی دارد و یک روش درمانی برای همه بیماران وجود ندارد. درمان خودسرانه یا مصرف طولانی مدت داروهای ضد سرگیجه بدون تشخیص علت، می تواند روند بهبود را کندتر کند.
بسته به علت بیماری، درمان ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- انجام مانورهای درمانی برای سرگیجه گوش داخلی
- مصرف داروهای ضد تهوع یا ضد سرگیجه در کوتاه مدت
- درمان بیماری منییر
- درمان میگرن دهلیزی
- توان بخشی و تمرین های تعادل
- اصلاح فشار خون یا کم آبی بدن
- درمان سکته مغزی یا بیماری های عصبی
- اصلاح یا تغییر بعضی داروها با نظر پزشک
در بسیاری از بیماران مبتلا به سرگیجه وضعیتی خوش خیم، انجام مانورهای درمانی مانند مانور اپلی می تواند بدون نیاز به داروی طولانی مدت علائم را برطرف کند.
چگونه میتوان از سرگیجه پیشگیری کرد؟
همه انواع سرگیجه قابل پیشگیری نیستند، اما رعایت بعضی نکات می تواند احتمال بروز آن را کاهش دهد یا از تکرار حملات جلوگیری کند.
راهکارهای مهم پیشگیری عبارتند از:
- کنترل فشار خون، دیابت و چربی خون
- نوشیدن آب کافی در طول روز
- خواب منظم و کافی
- فعالیت بدنی منظم
- ترک سیگار و دخانیات
- کاهش مصرف الکل
- تغییر آرام وضعیت بدن هنگام بلند شدن
- تغذیه مناسب
- پرهیز از مصرف خودسرانه داروها
- پیگیری منظم بیماری های زمینه ای
باورهای اشتباه درباره سرگیجه
اطلاعات نادرست درباره سرگیجه باعث شده است بسیاری از افراد یا بیش از حد نگران شوند یا برعکس، علائم مهم را نادیده بگیرند. شناخت این باورهای اشتباه می تواند از درمان های غیر ضروری یا تاخیر در مراجعه جلوگیری کند.
رایج ترین باورهای نادرست عبارتند از:
- همه سرگیجه ها از گوش داخلی ایجاد می شوند.
- هر فردی که سرگیجه دارد باید ام آر آی انجام دهد.
- سرگیجه همیشه نشانه سکته مغزی است.
- مصرف طولانی مدت داروهای ضد سرگیجه بهترین درمان است.
- با برطرف شدن علائم، دیگر نیازی به بررسی علت وجود ندارد.
واقعیت این است که علت سرگیجه در هر بیمار متفاوت است و تصمیم گیری درباره آزمایش ها و درمان باید بر اساس نظر پزشک انجام شود.
جمع بندی
سرگیجه یک علامت شایع اما گاهی پیچیده است که می تواند از یک اختلال ساده در گوش داخلی تا بیماری های مهم مغز، قلب یا عروق ناشی شود. بیشتر موارد با تشخیص صحیح و درمان مناسب به خوبی کنترل می شوند، اما بی توجهی به علائم هشدار دهنده ممکن است پیامدهای خطرناکی داشته باشد.
اگر سرگیجه به طور مکرر تکرار می شود، با کاهش شنوایی، ضعف اندام ها، اختلال گفتار، دوبینی یا سردرد شدید همراه است، باید در کوتاه ترین زمان ممکن توسط پزشک بررسی شود. تشخیص به موقع، پرهیز از خوددرمانی و درمان متناسب با علت بیماری، بهترین راه برای حفظ سلامت و جلوگیری از عوارض احتمالی است.
بدون نظر! اولین نفر باشید