کم کردن غذاهای شیرین ذائقه را تغییر نمی دهد؟ نتیجه یک پژوهش ۶ ماهه درباره هوس شیرینی

بسیاری از افرادی که قصد کاهش وزن یا کنترل مصرف قند را دارند، تصمیم می گیرند تا جای ممکن خوراکی های شیرین را از برنامه غذایی خود کنار بگذارند. پشت این تصمیم یک تصور رایج وجود دارد: هرچه کمتر طعم شیرین را تجربه کنیم، به مرور علاقه ما به شیرینی نیز کمتر می شود. اما نتایج یک پژوهش جدید نشان می دهد این فرض ممکن است دست کم در بزرگسالان به این سادگی درست نباشد.

یک کارآزمایی تصادفی کنترل شده که نتایج آن در مجله American Journal of Clinical Nutrition منتشر شده، نشان داده است تغییر قابل توجه میزان مواجهه با طعم شیرین در رژیم غذایی طی شش ماه، علاقه افراد به شیرینی را به شکل معناداری تغییر نداده است. همچنین میان گروه هایی که غذاهای شیرین کم، متوسط یا زیاد مصرف می کردند، تفاوت قابل توجهی در وزن بدن، دریافت انرژی و برخی شاخص های مرتبط با دیابت و بیماری های قلبی مشاهده نشد.

کاهش طعم شیرین لزوما هوس شیرینی را کمتر نمی کند

این پژوهش با هدف بررسی فرضیه ای انجام شد که سال ها در توصیه های تغذیه ای دیده می شود: اگر میزان قرار گرفتن فرد در معرض طعم شیرین کاهش پیدا کند، ممکن است علاقه او به شیرینی نیز به مرور کمتر شود. در نتیجه، فرد احتمالا قند و کالری کمتری دریافت خواهد کرد و کنترل وزن آسان تر می شود.

نتایج مطالعه Sweet Tooth Trial اما از این زنجیره فرضی حمایت نکرد. پژوهشگران دریافتند بزرگسالانی که طی شش ماه مقدار بسیار متفاوتی از غذاهای دارای طعم شیرین مصرف کرده بودند، در پایان مطالعه تفاوت معناداری از نظر میزان علاقه به شیرینی نشان ندادند. افزایش مصرف مواد شیرین نیز باعث نشد شرکت کنندگان علاقه بیشتری به این طعم پیدا کنند.

به بیان ساده، خوردن غذاهای کمتر شیرین در این مطالعه باعث نشد ذائقه شرکت کنندگان به شکل محسوسی از شیرینی فاصله بگیرد. از طرف دیگر، قرار گرفتن بیشتر در معرض طعم شیرین نیز به افزایش دائمی علاقه به آن منجر نشد.

پژوهش روی ۱۸۰ بزرگسال چگونه انجام شد؟

برای رسیدن به نتیجه ای قابل اعتمادتر، پژوهشگران دانشگاه واخنینگن هلند و دانشگاه بورنموث بریتانیا یک کارآزمایی شش ماهه طراحی کردند. مطالعه در مجموع ۱۸۰ بزرگسال سالم را شامل می شد که به صورت تصادفی در سه گروه با میزان متفاوت مواجهه با طعم شیرین قرار گرفتند.

در نسخه نهایی پژوهش، ۶۱ نفر در گروه با مواجهه کم با طعم شیرین، ۶۰ نفر در گروه معمول و ۵۹ نفر در گروه با مواجهه زیاد قرار داشتند. حدود نیمی از نیاز روزانه غذایی شرکت کنندگان توسط تیم پژوهشی تامین می شد تا تفاوت میان الگوهای غذایی گروه ها بهتر قابل کنترل باشد.

نکته مهم این است که طعم شیرین غذاهای مورد استفاده فقط از شکر تامین نمی شد. منابع مختلفی مانند قند، میوه، محصولات لبنی و شیرین کننده های کم کالری در رژیم ها وجود داشتند. بنابراین هدف اصلی پژوهش بررسی تاثیر خود «طعم شیرین» بود، نه بررسی اثر مصرف زیاد یا کم شکر.

بعد از شش ماه چه اتفاقی افتاد؟

پژوهشگران در طول مطالعه و دوره پیگیری، علاقه افراد به طعم شیرین، شدت درک شیرینی، انتخاب غذا، میزان دریافت انرژی و وزن بدن را بررسی کردند. شاخص های خونی مرتبط با متابولیسم گلوکز، دیابت و سلامت قلب و عروق نیز مورد ارزیابی قرار گرفتند.

نتایج نشان داد تفاوت در میزان مصرف غذاهای شیرین نتوانست تغییر معناداری در علاقه افراد به طعم شیرین ایجاد کند. افرادی که در گروه با مواجهه کم قرار داشتند، پس از شش ماه شیرینی را کمتر دوست نداشتند و گروه با مواجهه زیاد نیز علاقه بیشتری به آن پیدا نکرد.

تفاوت معناداری در دریافت انرژی و وزن بدن میان گروه ها نیز مشاهده نشد. پژوهشگران همچنین در شاخص های بررسی شده برای خطر دیابت و بیماری های قلبی عروقی، تفاوت قابل توجهی را به تغییر میزان مواجهه با طعم شیرین نسبت ندادند. پس از پایان مداخله نیز شرکت کنندگان به تدریج به میزان معمول مصرف غذاهای شیرین خود بازگشتند.

شیرینی و قند یک مفهوم نیستند

یکی از مهم ترین نکات این تحقیق، تفاوت میان «طعم شیرین» و «میزان قند» است. دو ماده غذایی می توانند هر دو شیرین باشند، اما از نظر میزان کالری، فیبر، ویتامین ها و ترکیب تغذیه ای تفاوت بسیار زیادی با یکدیگر داشته باشند.

برای مثال، میوه ها به دلیل وجود قندهای طبیعی طعم شیرین دارند، اما در کنار آن معمولا حاوی فیبر، ویتامین ها و ترکیبات گیاهی مختلف هستند. در مقابل، یک نوشیدنی شیرین یا محصول بسیار فرآوری شده ممکن است مقدار قابل توجهی قند آزاد و انرژی داشته باشد و ارزش تغذیه ای بسیار کمتری ارائه دهد.

حتی برخی مواد غذایی که طعم بسیار شیرینی ندارند نیز می توانند حاوی قند افزوده باشند. به همین دلیل تنها شیرین یا غیر شیرین بودن یک غذا معیار مناسبی برای ارزیابی سالم بودن آن نیست.

آیا این پژوهش یعنی دیگر لازم نیست مصرف قند را کاهش دهیم؟

پاسخ کوتاه منفی است. نتایج این مطالعه به هیچ وجه نشان نمی دهد مصرف زیاد قند بی خطر است. پژوهش درباره میزان مواجهه با «طعم شیرین» انجام شده و نباید نتیجه آن را به این شکل تعبیر کرد که محدود کردن قندهای آزاد اهمیتی برای سلامت ندارد.

سازمان جهانی بهداشت همچنان توصیه می کند میزان قندهای آزاد در رژیم غذایی بزرگسالان و کودکان کمتر از ۱۰ درصد کل انرژی روزانه باشد و کاهش آن به کمتر از ۵ درصد می تواند مزایای بیشتری برای سلامت داشته باشد. قندهای آزاد شامل قند افزوده شده به غذا و نوشیدنی و همچنین قند موجود در عسل، شربت ها، آب میوه و کنسانتره آب میوه هستند.

بنابراین پیام مطالعه این نیست که می توان بدون محدودیت شیرینی و قند مصرف کرد. یافته اصلی این است که صرف کاهش «احساس شیرینی» در رژیم غذایی احتمالا راه موثری برای تغییر ذائقه یا کنترل وزن نیست و باید به عواملی مانند میزان قند آزاد، کالری، اندازه وعده و کیفیت کلی رژیم توجه بیشتری داشت.

نتیجه گیری

مطالعه جدید نشان می دهد کم کردن میزان طعم شیرین در رژیم غذایی بزرگسالان، دست کم طی یک دوره شش ماهه، الزاما باعث تغییر ذائقه یا کاهش علاقه به غذاهای شیرین نمی شود. بنابراین کنار گذاشتن تمام غذاهایی که طعم شیرین دارند، صرفا با هدف از بین بردن «میل به شیرینی»، ممکن است نتیجه ای را که بسیاری انتظار دارند ایجاد نکند.

در مقابل، برای داشتن یک رژیم غذایی سالم تر بهتر است میان منابع مختلف شیرینی تفاوت قائل شویم. میوه تازه و برخی محصولات لبنی را نمی توان تنها به دلیل طعم شیرین در همان گروه نوشیدنی های پرقند، شیرینی ها و خوراکی های بسیار فرآوری شده قرار داد.

در نهایت، یافته های این پژوهش تاکید می کنند که برای کنترل وزن و سلامت متابولیک، توجه به میزان قند آزاد، مجموع کالری دریافتی، تراکم انرژی غذا، اندازه وعده ها و کیفیت کلی رژیم اهمیت بیشتری از مبارزه صرف با «طعم شیرین» دارد. حذف شیرینی از زندگی شاید روی کاغذ ساده به نظر برسد، اما بدن انسان ظاهرا علاقه چندانی به پیروی از قوانین ساده و تمیز ما ندارد.