آلزایمر شایع ترین نوع زوال عقل در جهان است و میلیون ها نفر را درگیر کرده است. این بیماری به صورت تدریجی پیشرفت می کند و سال ها پیش از بروز علائم واضحی مانند کاهش حافظه، تغییرات پاتولوژیک در مغز آغاز می شود. تشخیص زود هنگام همواره یکی از چالش های اصلی متخصصان مغز و اعصاب بوده است.
اکنون گروهی از پژوهشگران در Washington University in St. Louis که با نام WashU نیز شناخته می شود، مدلی طراحی کرده اند که می تواند تنها با یک آزمایش خون، زمان تقریبی شروع علائم آلزایمر را چند سال پیش بینی کند. این پیشرفت می تواند مسیر تحقیقات بالینی و حتی مدیریت بیماران پر خطر را متحول کند.
نقش پروتئین ptau217 در پیش بینی روند بیماری
یکی از شاخص های زیستی مهم در آلزایمر، تجمع غیر طبیعی پروتئین تاو در مغز است. در سال های اخیر، اندازه گیری شکل فسفریله این پروتئین در خون، به عنوان روشی کم تهاجمی برای ارزیابی خطر بیماری مورد توجه قرار گرفته است.
در این مطالعه مشخص شد که افزایش سطح پروتئین ptau217 در خون، ارتباط بسیار نزدیکی با پیشرفت تغییرات آلزایمری در مغز دارد. پژوهشگران با تحلیل داده های حدود ۶۰۰ فرد سالمند که از نظر شناختی سالم بودند، دریافتند با بالا رفتن سطح این نشانگر زیستی، می توان تخمین زد که فرد در چه سنی وارد مرحله بروز علائم خواهد شد.
یافته های کلیدی این بخش شامل موارد زیر است:
- سطح بالاتر ptau217 با افزایش احتمال پیشرفت به آلزایمر همبستگی مستقیم دارد.
- فاصله میان مثبت شدن آزمایش و بروز علائم، معمولا در بازه ۳ تا ۴ سال قرار دارد.
- امکان تخمین تقریبی سن شروع علائم بر اساس مدل آماری طراحی شده فراهم شده است.
- این آزمایش می تواند افراد در معرض خطر را پیش از افت شناختی شناسایی کند.
این رویکرد مبتنی بر نشانگر زیستی، گامی مهم به سوی پزشکی شخصی سازی شده در حوزه بیماری های عصبی به شمار می رود.
تفاوت مقاومت مغز در سنین مختلف
یکی از یافته های جالب این پژوهش، تفاوت میان افراد جوان تر و مسن تر در فاصله زمانی میان تغییرات زیستی و بروز علائم بود. به نظر می رسد مغز افراد جوان تر توانایی بیشتری برای جبران آسیب های اولیه دارد؛ مفهومی که در علوم اعصاب با عنوان ذخیره شناختی شناخته می شود.
در افراد مسن تر، این فاصله زمانی کوتاه تر است و روند تبدیل تغییرات بیوشیمیایی به علائم بالینی سریع تر رخ می دهد. این موضوع می تواند به عوامل مختلفی از جمله کاهش انعطاف پذیری عصبی و کاهش ظرفیت جبرانی شبکه های مغزی مرتبط باشد.
نکات مهم این بخش عبارت اند از:
- فاصله زمانی میان مثبت شدن آزمایش و بروز علائم در سالمندان کوتاه تر است.
- ذخیره شناختی در افراد جوان تر می تواند روند بروز علائم را به تعویق بیندازد.
- سن یکی از عوامل کلیدی در تفسیر نتایج آزمایش خون است.
- مدل پیش بینی باید با در نظر گرفتن سن فرد تفسیر شود.
در نتیجه، تفسیر نتایج این آزمایش بدون توجه به سن و وضعیت بالینی فرد می تواند گمراه کننده باشد.
تحول در روش های تشخیص آلزایمر
تا چند سال پیش، تشخیص قطعی آلزایمر تنها از طریق بررسی بافت مغز پس از مرگ امکان پذیر بود. در عمل نیز پزشکان برای تشخیص احتمالی به تصویربرداری های پیشرفته مانند PET اسکن یا نمونه گیری از مایع مغزی نخاعی متکی بودند که روش هایی پر هزینه و تهاجمی هستند.
در سال گذشته، U.S. Food and Drug Administration برای نخستین بار برخی آزمایش های خون مرتبط با آلزایمر را تایید کرد. پژوهشگران WashU برای اعتبار سنجی مدل خود از آزمایش تجاری PrecivityAD2 استفاده کردند که در مراحل نهایی تایید قرار دارد.
مزایای این رویکرد نسبت به روش های سنتی شامل موارد زیر است:
- کاهش هزینه های تشخیصی
- غیر تهاجمی بودن نسبت به نمونه گیری از مایع مغزی نخاعی
- امکان غربالگری گسترده در جمعیت سالمندان
- تسهیل ورود بیماران به کارآزمایی های بالینی
پژوهشگران امیدوارند این مدل طی یکی دو سال آینده وارد مراقبت های بالینی شود و به عنوان ابزار مکمل در کنار ارزیابی شناختی و تصویربرداری مورد استفاده قرار گیرد.
کاربرد در کارآزمایی های دارویی و آینده درمان
در حال حاضر، مهم ترین کاربرد این مدل پیش بینی، در حوزه تحقیقات دارویی است. بسیاری از داروهای جدید زمانی بیشترین اثر را دارند که پیش از تخریب گسترده نورون ها تجویز شوند. بنابراین شناسایی افرادی که هنوز علامت ندارند اما در آستانه بیماری هستند، اهمیت حیاتی دارد.
به گفته پژوهشگران از جمله کلن پترسن، این مدل می تواند انتخاب شرکت کنندگان در کارآزمایی های بالینی را هدفمندتر کند و احتمال موفقیت مطالعات را افزایش دهد. همچنین با بهبود دقت مدل و ترکیب آن با داده های تصویربرداری مغزی، امکان ارائه توصیه های شخصی سازی شده به بیماران فراهم خواهد شد.
کاربردهای بالقوه آینده شامل موارد زیر است:
- تعیین زمان مناسب برای آغاز درمان های پیشگیرانه
- برنامه ریزی تغییر سبک زندگی مانند ورزش، رژیم غذایی و کنترل فشار خون
- هدایت بیماران به شرکت در مطالعات دارویی در زمان مناسب
- پایش روند پیشرفت بیماری به صورت دوره ای با آزمایش خون
این رویکرد می تواند مدیریت آلزایمر را از درمان دیر هنگام به پیشگیری و مداخله زود هنگام تغییر دهد.
جمع بندی
پژوهش جدید انجام شده در دانشگاه واشنگتن نشان می دهد که با اندازه گیری سطح پروتئین ptau217 در خون می توان زمان تقریبی شروع علائم آلزایمر را چند سال پیش بینی کرد. این روش نسبت به تکنیک های سنتی ساده تر، کم هزینه تر و کم تهاجمی تر است و ظرفیت بالایی برای استفاده در کارآزمایی های دارویی دارد.
هر چند هنوز تا استفاده گسترده بالینی فاصله وجود دارد، اما این پیشرفت می تواند آینده مدیریت آلزایمر را دگرگون کند. تشخیص زود هنگام، انتخاب هوشمندانه بیماران برای درمان و تمرکز بر پیشگیری، سه محور اصلی تحولی هستند که این فناوری نوید می دهد.
بدون نظر! اولین نفر باشید