با افزایش روزافزون استفاده کودکان و نوزادان از دستگاههای دیجیتال، نگرانیها درباره تأثیرات طولانیمدت این فناوریها بر رشد مغز و سلامت روان افزایش یافته است. تحقیقات جدید نشان میدهد که قرار گرفتن نوزادان در معرض صفحهنمایش در سالهای نخست زندگی میتواند پیامدهایی فراتر از دوران کودکی داشته باشد و سلامت روان و توانمندیهای شناختی را در سنین بلوغ تحت تأثیر قرار دهد.
تأثیر نمایشگرها بر مغز در دوران نوزادی
تحقیقات نشان میدهند که مغز نوزادان در دو سال اول زندگی در حساسترین حالت تکاملی قرار دارد و تحریکات محیطی شدید میتواند مسیرهای عصبی را به شیوهای غیرطبیعی شکل دهد. صفحات نمایش با نور و حرکات سریع، نوعی تحریک شدید بصری و حسی ایجاد میکنند که میتواند بلوغ زودرس برخی شبکههای مغزی را به همراه داشته باشد.
مطالعهای که توسط آژانس علم، فناوری و تحقیقات سنگاپور (A*STAR) و دانشگاه ملی سنگاپور انجام شد، ۱۶۸ کودک را طی بیش از یک دهه پیگیری کرده و اسکنهای مغزی متعددی از آنان انجام داده است. نتایج نشان داد کودکانی که در نوزادی زمان بیشتری را مقابل صفحهنمایش سپری کرده بودند، شبکههای مغزی مسئول بینایی و کنترل شناختی آنها سریعتر از حالت طبیعی بالغ شده است. این رشد شتابیافته ناشی از تحریک شدید حسی صفحات نمایش بوده و پیامدهای آن تا نوجوانی ادامه یافته است.
پیامدهای شناختی و رفتاری
شبکههای مغزی که مسئول تصمیمگیری و کنترل شناختی هستند، با رشد شتابیافته، ممکن است در سنین بعدی عملکرد طبیعی خود را از دست بدهند. کودکانی که تغییرات ساختاری مغز ناشی از استفاده طولانیمدت از نمایشگر را تجربه کردهاند، در سن ۸.۵ سالگی به زمان بیشتری برای انجام وظایف شناختی نیاز داشتند. همچنین در سن ۱۳ سالگی، سطوح اضطراب بالاتری در این افراد مشاهده شد.
این یافتهها نشان میدهند که اثرات قرارگیری در معرض نمایشگر در دوران نوزادی، محدود به زمان کوتاه نیست و میتواند زیربنای سلامت روان و تواناییهای ذهنی فرد را در دوران نوجوانی شکل دهد. پیامدهای بلندمدت شامل افزایش اضطراب، کاهش توانایی حل مسئله و کندی تصمیمگیری است.
نقش تعاملات انسانی و خنثی سازی اثرات منفی
اگرچه نمایشگرها تهدیدی واقعی هستند، پژوهشها نشان میدهند که تعاملات انسانی میتواند اثرات منفی آنها را کاهش دهد. به ویژه کتابخوانی مشترک والدین و کودک و فعالیتهای تعاملی، رشد مغز را به شیوه متوازنتری هدایت میکند.
مطالعهای منتشر شده در سال ۲۰۲۴ در نشریه Psychological Medicine نشان داد کودکانی که والدینشان در سن ۳ سالگی به طور منظم برای آنها کتاب میخواندند، اثرات منفی نمایشگرها در نوزادی به طور قابل توجهی کاهش یافته بود. تعاملات مستقیم با والدین، قرار گرفتن کودک در معرض زبان و تقویت پیوند عاطفی، به مغز کمک میکند تا مسیرهای شناختی سالمتر ایجاد کند و مقاومت بیشتری در برابر استرس و اضطراب در نوجوانی پیدا کند.
محدود کردن زمان استفاده از نمایشگرها
با توجه به پیامدهای منفی شناسایی شده، متخصصان توصیه میکنند که زمان قرارگیری نوزادان و کودکان خردسال در معرض صفحهنمایش به شدت محدود شود. دو سال اول زندگی، دورهای حساس برای رشد مغز است و استفاده بیش از حد از دستگاههای دیجیتال میتواند رشد طبیعی شبکههای عصبی را مختل کند.
سازمانهای بهداشتی بینالمللی، از جمله آکادمی پزشکی اطفال آمریکا، توصیه میکنند که کودکان زیر ۱۸ ماه جز برای ویدئوچت با اعضای خانواده از نمایشگر استفاده نکنند. از ۱۸ تا ۲۴ ماه، استفاده محدود و همراه با راهنمایی والدین مجاز است. سیاستهای مشابه در سنگاپور نیز به اجرا درآمده و وزارت آموزش این کشور محدودیتهایی برای استفاده از گوشیهای هوشمند و دستگاههای دیجیتال در مدارس متوسطه وضع کرده است.
پیامدهای اجتماعی و روانشناختی
استفاده طولانیمدت از نمایشگرها در نوزادی علاوه بر اثرات شناختی، پیامدهای اجتماعی نیز به همراه دارد. کودکان ممکن است کمتر با والدین و همسالان تعامل کنند، مهارتهای زبانی و اجتماعی آنها کاهش یابد و توانایی تنظیم هیجانات به طور طبیعی شکل نگیرد.
فعالیتهای مشترک والدین، مانند کتابخوانی، بازیهای تعاملی و گفتگو، به توسعه مهارتهای اجتماعی و شناختی کمک میکند. این اقدامات نه تنها اثرات منفی نمایشگرها را کاهش میدهد، بلکه اعتماد به نفس و توانایی حل مسئله را نیز در کودکان تقویت میکند.
اهمیت آموزش والدین و سیاست گذاری
والدین و مربیان نقش کلیدی در محافظت از رشد سالم مغز دارند. آموزش خانوادهها درباره زمان مناسب استفاده از نمایشگرها و جایگزینی فعالیتهای تعاملی، میتواند زیربنای سلامت روان و شناختی کودکان را در سنین بالاتر تضمین کند.
دولتها و نهادهای بهداشتی نیز با ارائه سیاستهای محدودکننده و برنامههای آموزشی برای خانوادهها و مدارس، تلاش میکنند اثرات منفی استفاده بیرویه از دستگاههای دیجیتال را کاهش دهند. ایجاد تعادل بین فناوری و تعاملات انسانی برای رشد سالم نسل آینده ضروری است.
نتیجه گیری
مطالعه جدید سنگاپور بار دیگر اهمیت کنترل زمان استفاده کودکان و نوزادان از نمایشگرها را نشان میدهد. قرارگیری مداوم نوزادان در معرض صفحهنمایش میتواند باعث تغییر ساختار مغز، کندی تصمیمگیری و افزایش اضطراب در دوران نوجوانی شود. با این حال، تعاملات انسانی، به ویژه کتابخوانی مشترک و فعالیتهای تعاملی، اثرات منفی نمایشگرها را به طور قابل توجهی کاهش میدهد.
والدین، مربیان و سیاستگذاران باید با محدود کردن زمان استفاده از دستگاههای دیجیتال و تشویق به فعالیتهای تعاملی، محیطی امن و مغز دوستانه برای کودکان فراهم کنند. ایجاد تعادل میان فناوری و تعاملات انسانی کلید رشد سالم شناختی، هیجانی و اجتماعی نسل آینده است.
بدون نظر! اولین نفر باشید