یکی از جنبههای پیچیده و جذاب شخصیت انسان، «روانرنجوری» یا Neuroticism است. این ویژگی شخصیتی، یکی از پنج عامل بزرگ شخصیت شناخته شده در روانشناسی به شمار میرود و با تجربه سطح بالایی از نگرانی، اضطراب و واکنشهای احساسی منفی ارتباط مستقیم دارد. افراد با روانرنجوری بالا، معمولاً احساسات منفی بیشتری را تجربه میکنند و در عین حال، احساسات مثبت کمتری را در زندگی روزمرهشان ثبت میکنند. این ویژگی شخصیتی نه تنها بر کیفیت زندگی و رضایت فردی اثر میگذارد، بلکه میتواند بر سلامت روانی و احتمال بروز اختلالات روانی مانند افسردگی و اضطراب تأثیر بسزایی داشته باشد.
پرسش اصلی این است که چرا افراد با روانرنجوری بالا، با وجود تجربه رویدادهای مثبت، همچنان بیشتر احساسات منفی را تجربه میکنند؟ پاسخ این پرسش میتواند به طراحی مداخلات روانشناختی و بالینی کمک کند تا اثرات منفی روانرنجوری کاهش یابد و سلامت روان بهبود پیدا کند.
یافته های پژوهشی
در مقالهای منتشر شده در سال ۲۰۲۶ در نشریه Journal of Personality and Social Psychology، ماریو ونتسل، الکساندرا کائورین، ویتنی رینگوالد و همکاران به بررسی دقیق مکانیسمهای روانرنجوری پرداختهاند. در این پژوهش، دادههای بیش از هزار شرکتکننده و نزدیک به ۱۰۰ هزار مشاهده از مطالعات مختلف جمعآوری و تحلیل شده است.
شرکتکنندگان در طول روز و در فواصل زمانی تصادفی، میزان احساسات مثبت و منفی خود و رویدادهای اخیر را ثبت میکردند. آنها همچنین شدت تجربه عاطفی خود نسبت به این رویدادها را ارزیابی میکردند و با آزمونهای شخصیتی سطح روانرنجوری هر فرد مشخص شد. تحلیل دادهها نشان داد که سه عامل اصلی باعث میشود افراد روانرنجور بیشتر احساسات منفی را تجربه کنند:
- توجه و ثبت بیشتر رویدادهای منفی: افراد با نمره بالای روانرنجوری، معمولاً رویدادهای منفی را بیشتر متوجه میشوند و آنها را برجستهتر میکنند. در نتیجه، حتی رویدادهای روزمره و کماهمیت نیز به عنوان تجربه منفی ارزیابی میشوند.
- واکنش شدید به رویدادهای منفی: این افراد نسبت به رویدادهای ناخوشایند واکنشهای قویتری نشان میدهند و شدت عاطفی منفی آنها بالاتر است. بنابراین، یک مشکل کوچک میتواند احساسات منفی شدیدی را در آنها ایجاد کند.
- تأخیر در بازیابی روحی: پس از تجربه یک رویداد منفی، زمان بیشتری طول میکشد تا احساسات منفی کاهش پیدا کند. این موضوع باعث میشود که اثرات منفی رویدادها تجمعی شده و چرخهای مداوم از احساسات منفی ایجاد شود.
تعامل میان احساسات منفی و مثبت
یکی از یافتههای جالب این پژوهش این است که افراد روانرنجور تنها احساسات منفی بیشتری را تجربه نمیکنند، بلکه احساسات مثبتشان نیز کمتر به چشم میآید. به نظر میرسد آنها نسبت به رویدادهای مثبت نیز واکنش نشان میدهند و حتی ممکن است شدت احساس مثبت بیشتری نسبت به افراد با روانرنجوری پایین تجربه کنند. اما تجربه مداوم و شدید رویدادهای منفی، سطح کلی احساسات مثبت آنها را کاهش میدهد و باعث میشود توازن احساسیشان به سمت منفی متمایل شود.
به عبارت دیگر، شدت واکنش به رویدادهای منفی غالب بر تجربه احساسی روزانه است و باعث میشود حتی وقتی اتفاقات مثبت رخ میدهد، اثر آنها بر رضایت و خوشحالی عمومی فرد کمتر شود. این چرخه، افراد روانرنجور را در معرض خطر افسردگی بالینی، اضطراب مزمن و کاهش کیفیت زندگی قرار میدهد.
پیامدهای بالینی و مداخلات روان شناختی
شناخت مکانیسمهای روانرنجوری میتواند به طراحی مداخلات بالینی هدفمند کمک کند. برخی از راهکارهای موثر عبارتند از:
- آموزش بازتعریف رویدادها: کمک به افراد برای ارزیابی منطقیتر و کمتر احساسی رویدادهای منفی و کاهش شدت واکنشهای عاطفی منفی.
- تمرین مهارتهای مقابلهای: آموزش تکنیکهایی مانند تنفس عمیق، مدیتیشن، تمرکز بر لحظه حال و رفتاردرمانی شناختی (CBT) برای کاهش اضطراب و نگرانی.
- تقویت تجربه احساسات مثبت: طراحی فعالیتهایی که افراد را به تجربه موفقیتها و لحظات مثبت سوق دهد تا تعادل عاطفی حفظ شود.
- مداخلات اجتماعی: تشویق به تعامل اجتماعی مثبت و حمایت اجتماعی برای کاهش اثرات منفی روانرنجوری بر روابط و سلامت روان.
نتیجه گیری
روانرنجوری یک ویژگی شخصیتی پیچیده است که افراد را مستعد تجربه مداوم و شدید احساسات منفی میکند. یافتهها نشان میدهد که این ویژگی نه تنها بر نحوه تجربه رویدادهای منفی اثر دارد، بلکه بر شدت و مدت زمان احساسات منفی نیز تأثیر میگذارد و مانع تجربه کافی احساسات مثبت میشود.
با شناخت این مکانیسمها، متخصصان روانشناسی میتوانند مداخلات بالینی مؤثرتری طراحی کنند تا شدت واکنشهای منفی کاهش یابد و افراد بتوانند کنترل بیشتری بر احساسات خود داشته باشند. این پژوهش به ما یادآوری میکند که تغییر نحوه پردازش رویدادها و تقویت توانایی بازیابی عاطفی، میتواند کیفیت زندگی و سلامت روان افراد روانرنجور را بهبود دهد و خطر اختلالات روانی مرتبط را کاهش دهد.
بدون نظر! اولین نفر باشید